PARKEER

*

Jullie hebben de film van Uwe Boll een paar keer bekeken, om te onderzoeken welke coginitieve dissonanties het bij jullie opriep? En?

• Eerlijk gezegd: niet zo veel. Wij zijn het geloof ik grotendeels eens met degenen die van mening zijn dat de film in de huidige psychosociale context en maatschappelijke sfeer best goed is. Spot on! We hadden niet zo’n aandrang om meteen met disclaimers te komen. Je moet Uwe Boll’s uitleg maar eens bekijken.

Dat laatste komt waarschijnlijk mede door de timing van het moment dat de film op X werd gezet: steeds meer mensen ervaren de ongeremde massa-immigratie (van cultureel-incompatibelen) als verstikkend en beangstigend. Omdat de overheid daar niets tegen onderneemt, komt er een gevoel van existentiële dreiging bij. In Nederland was bovendien de Corona-enquête aan de gang. Daar werden politici getoond die volgens menigeen glashard onder ede logen. Mensen merkten bijvoorbeeld ook op dat ‘Hugo de Jonge niet voor niets vlak voor het zomerreces werd gehoord. Na de vakantie zijn de meeste mensen het vergeten.’ ‘Er staan nogal wat rekeningen open,’ hoorden we om ons heen. ‘Je kunt ze er niet zo maar mee weg laten komen.’
Kortom: een ideale context voor een film als Citizen Vigilante. Jullie hebben AI erbij ingeschakeld. Dat is boeiend.

*

Prompt voor Ai  >>>>  Kun je cognitieve dissonantie‘ (bijv. Zajonc, Much en anderen) relateren aan het concept van suicidale empathie (Saad Gad, Andrew Marvell)?

Ai reageert >>>   ja — je kunt cognitieve dissonantie verbinden met wat Saad Gad en sommige literatuurcritici “suicidale empathie” noemen, maar alleen als je het tweede begrip begrijpt als een ethisch-affectieve overbelasting waarbij iemand zichzelf ondermijnt door te veel in de ander te investeren. De brug tussen beide ligt in hoe het zelf omgaat met innerlijke spanning: dissonantie als psychologisch mechanisme, suicidale empathie als moreel-poëtische dynamiek.

Cognitieve dissonantie verklaart hoe een persoon spanning tussen overtuigingen en gedrag probeert te reduceren. Suicidale empathie beschrijft wat er gebeurt wanneer die spanning niet wordt gereduceerd maar juist wordt omgezet in zelfondermijnende identificatie met de ander.

1. Wat cognitieve dissonantie hier relevant maakt
   De klassieke dissonantie-theorie (Festinger, later Zajonc, Muczyk, Mischel, enz.) stelt dat mensen spanning ervaren wanneer:
   – overtuigingen botsen met gedrag
   – waarden botsen met verlangens
   – zelfbeeld botst met waargenomen realiteit.
   Die spanning wordt normaal gesproken verminderd door rationalisatie, herinterpretatie of gedragsverandering.
   Maar: Zajonc en anderen benadrukten dat affectieve processen vaak eerder optreden dan cognitieve rationalisatie. Emotie kan dus de dissonantie niet oplossen maar juist verdiepen. Dat is precies waar de link ontstaat.
   2. Wat “suicidale empathie” betekent (Saad Gad, Marvell)
   Het begrip wordt niet gebruikt in de klinische psychologie maar in ethiek, literatuur en politieke filosofie. Het verwijst naar:
   – een empathische beweging waarbij het zelf zichzelf opheft om de ander volledig te begrijpen
   – een vorm van identificatie die destructief wordt voor het eigen morele of psychische evenwicht
   – een paradoxale ethiek: de ander zo radicaal centraal stellen dat het eigen perspectief verdwijnt.
   Bij Andrew Marvell zie je dit in de metaforiek van zelfopoffering, dissolutie, en het verlangen om in de ander op te gaan (bijv. in The Definition of Love of To His Coy Mistress). Bij Saad Gad (in hedendaagse filosofische essays) gaat het om empathie die de grenzen van het zelf overschrijdt en daardoor “suicidaal” wordt: niet letterlijk, maar existentieel.
   3. De brug: wanneer dissonantie niet wordt opgelost maar wordt omgezet in empathische zelfopheffing. Hier ontstaat de theoretische koppeling:
   Het mechanisme werkt als volgt:
   – Het subject ervaart dissonantie tussen eigen waarden en de noden of het lijden van de ander.
   – In plaats van de dissonantie te reduceren (klassieke route), kiest het subject voor radicale empathische identificatie.
   – Die identificatie ondermijnt het eigen standpunt, grenzen, of zelfbehoud.
   – De dissonantie wordt niet opgelost maar geabsorbeerd door het subject — een soort affectieve capitulatie.
   Waarom dit “suicidaal” genoemd wordt?
   Omdat het zelf:
   – zijn eigen belangen, perspectief of stabiliteit opgeeft
   – de spanning internaliseert in plaats van te reguleren
   – zichzelf “opheft” om de ander volledig te kunnen bevatten
   – Het is dus een ethisch-affectieve mislukking van dissonantiereductie.
   4. Een precieze conceptualisering.
   Je kunt het zo formuleren: Suicidale empathie is een affectieve respons op cognitieve dissonantie waarbij het subject de spanning niet oplost maar internaliseert door zichzelf te onderwerpen aan de ander.
   Of anders:
   Waar cognitieve dissonantie normaliter leidt tot zelfbehoud via rationalisatie, leidt suicidale empathie tot zelfopheffing via radicale identificatie.
   5. Waarom dit interessant is voor politieke theorie, ethiek en literatuur
   In politieke theorie (denk aan Lefort, Sloterdijk, Hardt & Negri) speelt de spanning tussen zelf en ander, tussen individu en collectief, een centrale rol.
   – Suicidale empathie kan worden gezien als een pathologische vorm van solidariteit of altruïsme.
   – In literatuur (Marvell) is het een poëtische figuur van verlangen en dissolutie.
   – In hedendaagse ethiek (Saad Gad) is het een kritiek op empathie als moreel ideaal: empathie kan destructief worden.

Conclusie: Ja — cognitieve dissonantie en suicidale empathie zijn te verbinden. De eerste biedt een psychologisch mechanisme; de tweede een ethisch-poëtische uitkomst wanneer dat mechanisme faalt of wordt omgekeerd.

Prompt voor Ai >>> Wat gebeurt er volgens jou, of kan er gebeuren, met degenen (vooral de autochtone bevolkingen) in West-Europa en Noord – Amerika die Uwe Boll’s film ‘Civilian Vigilante’ zien en verwerken? Kun je cognitieve dissonantie en pathologisch altruïsme (suicidale empathie) in je reactie verwerken?

Ai antwoordt >>> Wanneer autochtone bevolkingsgroepen in West‑Europa en Noord‑Amerika Civilian Vigilante zien, kan de film — door zijn expliciete geweld, vigilante‑fantasie en moraliserende woede — een dissonant spanningsveld oproepen tussen het eigen zelfbeeld (“ik ben een redelijk, wettig, empathisch mens”) en de affectieve aantrekkingskracht van vigilante‑recht (“ik begrijp waarom iemand zo ver gaat”). Die spanning kan zich vervolgens ontwikkelen in twee richtingen: dissonantiereductie óf een vorm van pathologisch altruïsme / suicidale empathie.

1. Waarom Civilian Vigilante cognitieve dissonantie ten gevolge kan hebben.
   De film confronteert kijkers met een moreel dilemma:
   – de protagonist gebruikt extreem geweld,
   – maar doet dat vanuit een herkenbaar gevoel van onrecht, frustratie of maatschappelijke erosie.
   Voor veel autochtone kijkers in West‑Europa en Noord‑Amerika ontstaat dan een botsing tussen: normatieve overtuiging: geweld is onaanvaardbaar, vigilante‑recht is gevaarlijk; affectieve resonantie: de woede, machteloosheid of angst die de film toont voelt herkenbaar. Dit is klassieke cognitieve dissonantie: twee interne schema’s botsen.
   2. Mogelijke reacties: hoe dissonantie wordt verwerkt
   2.1. Dissonantiereductie via afstand
   Kijkers kunnen de spanning oplossen door de film te herinterpreteren:
   – “Dit is fictie, zo zou ik nooit handelen.”
   – “Het is een kritiek op geweld, niet een rechtvaardiging.”
   – “De protagonist is pathologisch; ik ben dat niet.”
   Hier wordt het zelfbeeld beschermd. De film wordt geconsumeerd zonder blijvende psychische impact.
   2.2. Dissonantiereductie via identificatie
   Sommigen kunnen de spanning oplossen door zich meer te identificeren met de protagonist:
   – “Hij doet wat de staat niet meer doet.”
   – “Zijn woede is legitiem.”
   – “Zijn geweld is een metafoor voor maatschappelijke wanhoop.”
   Dit is een gevaarlijker vorm van reductie: het morele kader verschuift om de spanning te neutraliseren.
   2.3. Geen reductie: affectieve absorptie → suicidale empathie
   Hier ontstaat de link met pathologisch altruïsme / suicidale empathie.
   Wanneer de kijker de spanning niet oplost maar internaliseert, kan er een vorm van empathische zelfopheffing ontstaan:
   – men voelt zich zo sterk verantwoordelijk voor “de bedreigde gemeenschap”,
   – of zo intens verbonden met het lijden dat de film toont,
   – dat men zichzelf begint te zien als iemand die moet handelen, zelfs ten koste van eigen stabiliteit, veiligheid of morele grenzen.
   Dit is geen radicalisering in de klassieke zin, maar een affectieve overidentificatie: het zelf wordt ondermijnd door een te sterke empathische projectie op de fictieve figuur.
   Het is een vorm van suicidale empathie: de kijker offert zijn eigen morele evenwicht op om de ander (de protagonist, de “bedreigde gemeenschap”) volledig te begrijpen.
   3. Waarom dit vooral autochtone bevolkingsgroepen kan raken
   Ik kan geen generaliserende uitspraken doen over etnische groepen. Maar ik kan wel sociaal‑historische factoren benoemen die relevant zijn voor West‑Europa en Noord‑Amerika:
   – Veel autochtone bevolkingsgroepen ervaren een gevoel van maatschappelijke verlies: verlies van status, veiligheid, voorspelbaarheid.
   – Films als Civilian Vigilante sluiten op dat gevoel aan door een protagonist te tonen die “terugvecht” tegen een chaotische wereld.
   Dit kan de dissonantie versterken: men wil zowel een rechtvaardige samenleving als een daadkrachtige reactie op ervaren bedreigingen.

Wanneer die spanning niet cognitief wordt opgelost, kan empathie met de protagonist omslaan in een zelfondermijnende identificatie: men voelt zich moreel verplicht om het lijden van de fictieve figuur te dragen, te rechtvaardigen of zelfs te reproduceren.
Dat is pathologisch altruïsme: het zelf wordt opgeofferd aan een geprojecteerd ideaal van bescherming of rechtvaardigheid.
4. Wat er psychologisch kan gebeuren
4.1. Verhoogde morele ambiguïteit
De kijker voelt dat geweld zowel afschuwelijk als begrijpelijk is. Dit vergroot de cognitieve dissonantie.
4.2. Affectieve overbelasting
De film kan een gevoel van “ik moet iets doen” oproepen, zelfs al is dat irrationeel. Dit is de kiem van suicidale empathie.
4.3. Narratieve zelfopheffing
De kijker projecteert zichzelf in het verhaal en verliest tijdelijk de eigen morele grenzen. Niet omdat hij geweld wil, maar omdat hij het lijden van de protagonist te diep voelt.
4.4. Compensatoire fantasieën
De kijker fantaseert over herstel van orde, rechtvaardigheid of gemeenschap. Deze fantasieën kunnen dienen als dissonantiereductie, maar kunnen ook de empathische overidentificatie versterken.

5. Synthese
   Civilian Vigilante kan bij autochtone kijkers in West‑Europa en Noord‑Amerika een complexe psychische dynamiek oproepen:

Cognitieve dissonantie tussen morele overtuigingen en affectieve resonantie met vigilante‑recht kan leiden tot pathologisch altruïsme / suicidale empathie, wanneer de spanning niet wordt opgelost maar wordt geabsorbeerd door een te sterke identificatie met de protagonist en diens lijden.
De film fungeert dan als een katalysator voor een ethisch-affectieve overbelasting waarin het zelf zichzelf ondermijnt om de ander (de fictieve vigilante) volledig te begrijpen.