Kay-Achim Schönbach: Head of German Navy – Forced to Resign over Ukraine War  – www.youtube.com/watch?v=qAkStg6Kn-M

 

1. Empathie: het vermogen om perspectief te nemen
   Empathie is in essentie verbeeldingskracht: je kunt je voorstellen hoe de wereld eruitziet vanuit het standpunt van een ander.
   – Het is relationeel: je probeert te begrijpen wat iemand beweegt.
   – Het is niet per se moreel: je kunt empathisch zijn en toch immoreel handelen (denk aan manipulators).
   – Het is niet automatisch politiek: empathie kan botsen met ideologische overtuigingen.

In geopolitiek betekent empathie: kunnen zien hoe een ander land zijn eigen veiligheid, geschiedenis en belangen ervaart, zonder dat je het daarmee eens hoeft te zijn.
Schönbachs kritiek op Westerse politici is precies dit:
Ze zouden te weinig strategische empathie tonen richting Rusland.

2. Rechtvaardigheidsgevoel (Haidt): morele intuïties als fundament
   Jonathan Haidt stelt dat mensen morele oordelen niet primair rationeel vormen, maar via intuïtieve morele fundamenten zoals:
   zorg/schade; eerlijkheid; loyaliteit; autoriteit; heiligheid; vrijheid/onderdrukking

Liberale Westerse elites leggen doorgaans de nadruk op zorg en eerlijkheid (universele mensenrechten, democratische normen). Conservatievere of geopolitiek denkende actoren leggen vaker nadruk op loyaliteit, autoriteit en veiligheid.
Dat betekent:
– Westerse politici reageren op Rusland vooral vanuit schade/ongerechtigheid (agressie, schending van soevereiniteit).
– Rusland redeneert vanuit veiligheid, loyaliteit, eerherstel, invloedssfeer.

Beide partijen vinden zichzelf dus rechtvaardig, maar op basis van verschillende morele fundamenten.

3. Moraliteit (Nietzsche): moraal als machtsinstrument
   Nietzsche zou zeggen:
   – Moraliteit is nooit neutraal.
   – Moraliteit is een taal van macht, een manier om de wereld te ordenen volgens jouw waarden.
   – “Universele” moraal is vaak een verhulde vorm van politieke dominantie.
   Vanuit Nietzsche’s perspectief zou Schönbachs kritiek logisch klinken:
   – Westerse politici gebruiken “moraliteit” (democratie, mensenrechten) als normatief wapen.
   – Daardoor verliezen ze zicht op de werkelijke machtsverhoudingen en strategische belangen.
   – Ze verwarren hun eigen waarden met universele waarheden.
   – Nietzsche zou zeggen:
   Moraliteit zonder machtspolitiek is naïef; machtspolitiek zonder moraliteit is eerlijker.
4. Ideologie: de bril waardoor we de wereld zien
   Ideologie is het geheel van overtuigingen dat bepaalt:
   – wat we als “normaal” zien
   – wat we als “goed” of “kwaad” zien
   – welke feiten we belangrijk vinden
   – welke emoties we gepast vinden

Ideologie selecteert dus:
– welke empathie toegestaan is
– welke morele intuïties centraal staan
– welke rechtvaardigheid telt

1. Wat betekent “moreel fundamentalisme” in algemene zin?
   De term verwijst meestal naar:
   – Morele overtuigingen die als absoluut worden beschouwd (niet onderhandelbaar, niet contextafhankelijk).
   – Een zwart-wit indeling van de wereld (goed vs. kwaad, daders vs. slachtoffers).
   – Een afwijzing van nuance, complexiteit of alternatieve perspectieven.
   – Een neiging om afwijkende meningen te moraliseren (“fout”, “gevaarlijk”, “kwaadaardig”) in plaats van inhoudelijk te weerleggen.
   Het is dus geen religieus fundamentalisme, maar een politiek-morele variant.
2. Hoe past dit bij Baud’s situatie?
   Uit de beschikbare berichtgeving blijkt dat Baud door de EU is gesanctioneerd omdat hij volgens de EU:
   – “pro-Russische propaganda” zou verspreiden,
   – “conspiracy narratives” zou promoten,
   – en daarmee de veiligheid van Oekraïne zou ondermijnen.

Baud zelf presenteert zijn analyses als militaire of strategische expertise, gebaseerd op zijn ervaring bij NAVO, OSCE en Zwitserse inlichtingendiensten.

Wanneer hij zegt dat de EU aan “moreel fundamentalisme” lijdt, bedoelt hij waarschijnlijk:
👉 De EU beoordeelt geopolitieke analyses niet op hun feitelijke of strategische waarde, maar op hun morele conformiteit met het dominante narratief.

Wat bedoelt Baud dus waarschijnlijk met “moreel fundamentalisme”?
Samengevat:
1. Een rigide, moraliserende manier van denken
waarin geopolitieke kwesties worden gezien als strijd tussen goed en kwaad.

2. Een afwijzing van strategische of militaire analyses
   wanneer die niet passen binnen het dominante morele narratief.
3. Een ideologische reflex
   waarbij afwijkende stemmen worden gesanctioneerd in plaats van besproken.
4. Een gebrek aan strategische empathie
   zoals Schönbach ook benoemde: het onvermogen om de veiligheidspercepties van andere actoren te begrijpen.
5. Een politiek die moraliteit verwart met beleid
   waardoor morele verontwaardiging de plaats inneemt van diplomatie, realpolitik of nuance.

Waarom is dit relevant?
Omdat het raakt aan een fundamentele vraag:

Kan een politieke unie die zichzelf ziet als morele gemeenschap (EU) nog ruimte laten voor strategische analyses die haar eigen morele zelfbeeld uitdagen?

Dat is volgens mij de kern van Baud’s kritiek.

1. Wat bedoelt De Waal met “chimpanzee politics”?
   De Waal gebruikt het woord politics niet om chimpansees te humaniseren, maar om te laten zien dat:
   – macht,
   – coalitievorming,
   – manipulatie,
   – verzoening,
   – statuscompetitie
   biologische wortels hebben.

Chimpansees zijn geen morele wezens in menselijke zin, maar ze hebben wel:
– empathie (vooral binnen de groep),
– conflictbemiddeling,
– strategisch inzicht,
– sociale intelligentie.
De Waal’s punt is: 👉 politiek is niet iets dat mensen boven de natuur uittilt; het komt juist uit de natuur voort.

🧠 2. Zijn chimpansees “betere politici” dan mensen?
De Waal zou zeggen: nee, maar ze zijn puurder in hun politieke gedrag.
Chimpansees:
– zijn transparanter in hun machtsstrijd,
– gebruiken coalities op een directe manier,
– kennen geen ideologie,
– kennen geen abstracte moraliteit,
– kennen geen hypocrisie in de menselijke zin.
Hun politiek is:
– lichamelijk,
– relationeel,
– direct,
– zonder morele rechtvaardiging.
Mensen daarentegen:
– verpakken macht in moraliteit,
– gebruiken ideologie als legitimatie,
– kunnen empathie uitbreiden tot buiten de eigen groep,
– kunnen ook massaal geweld organiseren op basis van abstracte ideeën.

Dus:
👉 Chimpansees zijn geen “betere” politici, maar politiek eerlijker: macht is macht, zonder morele camouflage.

En hoe zit het met menselijke politici?
Hier wordt het interessant.
Mensen:
– gebruiken moraliteit om macht te legitimeren (Nietzsche),
– gebruiken ideologie om empathie te selecteren,
– gebruiken symbolen, verhalen en abstracties om coalities te vormen,
– kunnen macht verhullen achter “hogere waarden”.
Chimpansees doen dat niet.
Daarom lijkt het soms alsof menselijke politici:
– meer bezig zijn met status, seks, macht en schandalen (zoals jij noemt: Epstein, Andrew, enz.)
en minder met politiek in de klassieke zin. Maar dat is schijn.
De Waal zou zeggen:
👉 Mensen zijn nog steeds apen — maar apen die hun politieke instincten verhullen achter taal, moraliteit en ideologie.

 

*