Parkeer

*

Haar pupillen begonnen de werkgroep met smalende opmerkingen over een politica die AI zou gebruiken voor haar officiële communicaties en die zich als klap op de vuurpijl ook nogeens met kreupele taalspelletjes bezig lijkt te houden. Daar sprong ze op in –  à l’improviste – want aan snieren over hopeloze politiek en hikhortende politici wilde ze geen twee lesuren verkwisten.

• Dat doet ze vaker, en knap ook nog. Wisten de pupillen wie Chantal Mouffe en Carl Schmitt zijn? Of waren ze meteen geïntimideerd?

Intimideren, is nooit de opzet, maar verrassen wel, en dát was zeker het geval.

• Ja, knap, en dan meteen zelf met AI werken. Didactisch knap hoor. Laten zien hoe je AI wél intelligent kunt inzetten – en ga vooral niet de politiek in. Dat laatste is mijn humor. Trek ons onderwijs maar door de ‘leesplee.’

Zou de diva deze abominabele ‘ ‘aporie’ ‘ (in de zin van: ‘denkverlegenheid’) zelf hebben bedacht, of zou een gemankeerde spindoctor haar dit hebben opgedist.

• Ach, dat is speculeren. Als tekstschrijver moet je je aanpassen aan het niveau van je klant. Tot op zekere hoogte welteverstaan. Ik herinner me nog levendig hoe ik twee maal 24 uur heb besteed aan het proberen te overtuigen van een klant die mij een tekst voor zijn spamfilter wilde laten opleuken. Ik moest ervoor zorgen dat de tekst zo mogelijk nóg ‘vlammender en wervender’ zou worden dan dat hij hem al had gemaakt. Ja ja, waar gebeurd. Hij had geschreven dat je bij gebruik van zijn spamfilter gegarandeerd ‘verstoken van spam’ zou blijven. Hetgeen weliswaar humoristisch is, maar niet zo bedoeld kan zijn. Dacht ik. Met zijn spamfilter zou de gebruiker, ‘gevrijwaard’ of ‘verschoond’ van spam blijven. Niet: verstoken, want je wil immers géén spam hebben.
  Dat ging er bij hem maar niet in, dus heb ik zijn aanbetaling teruggestort en hem nadrukkelijk verboden mij als tekstdoctor te noemen of aan te bevelen. Zoiets zou zich in dit geval misschien kunnen hebben afgespeeld en voltrokken, maar dat blijft speculatie. Iemand heeft ergens de melk horen klotsen of kabbelen, maar heeft geen idee waar de tepel precies hangt.

Wedden dat de spindoctors deze lauwe natte wind zullen proberen op te leuken? ‘Dieper’ te maken, een serieuze politieke boer.

• Ach jôh van een slappe scheet laat zich niets boetseren. Deze mevrouw heeft geen track record van diepe politiek-staatkundige bespiegelingen. ‘Bij alle Haagse plucheplakkers met we zitten opgescheept, is het pure pose en poppenkast.’ Zullen we een deel van onze AI-discussie maar hieronder plakken?

Dat is best, maar niet in extenso. De jongelui moeten ook wat zelfwerkzaamheid ontplooien.
Laat een uitwerking van Schmitt’s theorie anders maar even in de coulissen. Wie het per se wil, zoek het zelf op.

*

Copilot said: Antagonisme: de relatie tussen vijanden
Een antagonistische verhouding ontstaat wanneer twee partijen elkaar ervaren als een fundamentele bedreiging.
De ander is dan niet simpelweg iemand met een andere mening, maar iemand wiens bestaan, identiteit of politieke project als onverenigbaar wordt gezien met het eigene.
In een antagonisme geldt impliciet: “Als jij wint, kan ik niet bestaan als wie ik ben.”
De tegenpartij wordt daarom niet beschouwd als een legitieme deelnemer aan dezelfde politieke gemeenschap.
Voorbeelden:
 – godsdienstige burgeroorlogen;
– etnische conflicten [denk aan Tutsi-Huti];
– revoluties waarin een klasse de andere als uit te roeien vijand ziet;
– politieke situaties waarin de andere partij als verrader, onmens of existentiële bedreiging wordt voorgesteld.
Dit sluit nauw aan bij Carl Schmitts vriend-vijandschema. Voor Schmitt is dit geen pathologie van de politiek; het is de politiek in haar zuiverste vorm.
Waarom Mouffe Schmitt serieus neemt
Mouffe vindt dat veel liberale denkers de diepte van politieke conflicten onderschatten.
Liberalen spreken vaak alsof tegenstellingen uiteindelijk oplosbaar zijn door: beter overleg; feiten; expertise; rationele argumentatie.
Mouffe antwoordt: Veel conflicten gaan niet over feiten, maar over waarden, identiteiten en machtsverhoudingen.
Je kunt niet “bewijzen” of gelijkheid belangrijker is dan vrijheid, of nationale soevereiniteit belangrijker is dan kosmopolitisme. Daarom blijft er altijd een moment van conflict bestaan. Op dit punt volgt zij Schmitt.
Agonisme: de relatie tussen tegenstanders
De cruciale vraag wordt dan:
Hoe kunnen we conflict behouden zonder in vijandschap terecht te komen?
Dat is waar agonisme verschijnt.
In een agonistische verhouding erkennen de partijen:
– dat ze wezenlijk en diepgaand van elkaar verschillen;
– dat hun strijd reëel is;
– dat ze elkaar willen verslaan;
– maar ook dat de ander een legitieme deelnemer aan de politieke gemeenschap blijft.
De ander is geen vijand meer, maar een tegenstander, adversary.
De impliciete houding luidt: “Ik denk dat jouw visie schadelijk is en ik wil voorkomen dat zij dominant wordt, maar ik erken jouw recht om die visie te verdedigen.”
Politiek wordt dan een permanente strijd om hegemonie binnen gedeelde democratische regels.
Het belang van ‘gedeelde symbolische ruimte’
Mouffe benadrukt dat agonisme alleen mogelijk is wanneer rivalen nog een minimale gemeenschappelijke grond delen.
Bijvoorbeeld: acceptatie van verkiezingsresultaten; erkenning van grondrechten; afwijzing van politiek geweld; erkenning van de tegenpartij als legitieme burger.
Zonder zo’n gemeenschappelijk kader, vervalt agonisme opnieuw in antagonisme.
Daarom is agonisme geen harmonie, maar een vorm van gespannen democratisch evenwicht.
Hegemonie
Hier zie je ook de invloed van Antonio Gramsci op Mouffe.
Volgens haar gaat politiek niet primair over het beheren van verschillen, maar over de strijd om de dominante interpretatie van de samenleving.
Grofweg en kort door de bocht:
– socialisten willen een andere hegemonie;
– liberalen willen een andere hegemonie;
– conservatieven willen een andere hegemonie.
Agonistische politiek betekent niet dat deze tegenstellingen verdwijnen.
Integendeel: Democratie floreert juist wanneer zulke conflicten zichtbaar en politiek georganiseerd zijn.
Waarom consensus gevaarlijk kan worden
Dit is een van haar Mouffe’s bekendste stellingen.
Wanneer het politieke midden beweert dat er geen echte alternatieven meer bestaan, ontstaat volgens Mouffe een probleem.
Wanneer legitieme conflicten niet meer politiek gearticuleerd kunnen worden, verdwijnen ze niet. Ze keren terug in andere vormen: populisme; nationalisme; complotdenken; vijandbeelden.
Daarom schrijft zij dat de poging om alle antagonismen weg te rationaliseren soms juist nieuwe antagonismen produceert.
Een beroemde Mouffeaanse gedachte zou je als volgt kunnen formuleren: Mensen hebben behoefte aan collectieve identificaties. Als democratische instituties daar geen ruimte voor bieden, zoeken zij andere, potentieel gevaarlijkere vormen van “wij-zij”-vorming.
Een interessante paradox
Mouffe zegt dus niet: “Laten we minder conflict hebben.”
Zij zegt juist: “Laten we meer politiek conflict hebben, maar minder vijandschap.”
Dat klinkt paradoxaal, maar het is precies haar punt.
Democratie wordt niet beschermd door conflicten te ontkennen en uit te wissen.
Democratie wordt beschermd en geborgd door conflicten zó te organiseren dat tegenstanders elkaar niet als vijanden gaan of blijven beschouwen.

…………………………  ……………………………  …………………………….

*