Parkeer PM
Wij proberen onze studenten te trainen in optimaal AI-gebruik. Dat valt niet mee, omdat ze weinig weten. Ze beschikken niet of nauwelijks over parate kennis en/of contextuele kennis, en je weet niet wat je niet weet. De kip-ei-kwestie dus. Wanneer je bij AI geen juiste en nauwkeurige vrargen kunt stellen, dan heb je geen controle over de kwaliteit van de antwoorden. AI wil je niet zelden op sleeptouw nemen, en velen hobbelen dan maar sullig mee, omdat ze niet beter weten.
- Logisch. Na zo’n veertig jaar belabberd onderwijs moet die gletsjer ooit binnen komen schuiven. Dat zal nu zo ongeveer zijn, en het is cumulatief hè, want de docenten hebben intussen ook beroerd onderwijs achter de kiezen. Dit is typisch zo’n geval van vissen die niet weten dat ze in nat water zwemmen. Als iedereen steeds dommer wordt, (verblöden, zeggen ze in Duitsland) dan zullen de slimmeriken hun kaars vanzelf onder de korenmaat houden, hetgeen betekent, enzovoorts.
Je kunt dingen beter zelf nóg eens nakijken, nadat dat de telefoniste – of de apothersassistente! – je heeft verzekerd dat alles heus in orde is. Wat een tijdverkwisting toch, en het gaat nog steeds door hè. Dat is nog het ergste.
AI+ChatGPT – De context van het CV‑schandaal
De NRC‑analyse die je aanhaalt, benadrukt twee dingen:
– Het vertrek van Van Berkel was onvermijdelijk vanwege onjuiste informatie.
– Tegelijkertijd is het jammer dat mensen zonder universitaire achtergrond vaak harder worden afgerekend.
Dat is een spanningsveld: integriteit is essentieel, maar de lat ligt soms ongelijk.
De opmerking in de trein speelt daarop in: als de lat toch ongelijk ligt, dan “moet je blijkbaar kunnen liegen”.
De grap raakt een gevoelige snaar
De opmerking is grappig omdat hij scherp is, maar hij raakt ook aan iets diepers:
– het idee dat politiek een spel is
– dat eerlijkheid niet wordt beloond
– dat fouten zwaarder wegen dan prestaties
– dat imago belangrijker is dan inhoud
Wat zegt dit over het bredere klimaat?
Zulke opmerkingen zijn een symptoom van:
– institutioneel wantrouwen
– teleurstelling in bestuurders
– vermoeidheid door incidentpolitiek
– een gevoel dat “de gewone mens” niet eerlijk wordt behandeld
Het is geen analyse, maar een emotionele reactie op een patroon dat mensen denken te zien.
Waarom werkt deze opmerking zo goed?
Omdat hij twee dingen tegelijk doet:
– hij relativeert het incident
– hij bevestigt een gedeeld gevoel van wantrouwen.
Het is een sociale lijm: mensen herkennen de cynische toon en voelen zich even verbonden in hun sceptische kijk op de politiek.
📌 Samengevat
Ik [= AI+ChatGPT] waardeer de opmerking niet als “waar” of “onwaar” — dat zou een politiek oordeel zijn. Maar ik kan wel zeggen:
– Het is een cynische grap die voortkomt uit wantrouwen.
– Het weerspiegelt een breder maatschappelijk gevoel.
– Het zegt meer over de emotionele staat van het publiek dan over de politiek zelf.
– En het laat zien hoe snel een incident wordt vertaald naar een algemene uitspraak over “de politiek”.
Nietzsche en de opmerking “in de politiek moet je goed kunnen liegen”
De treinreiziger maakt een cynische grap, maar onder die grap ligt een filosofische intuïtie die Nietzsche al in 1873 beschreef: waarheid en leugen zijn geen absolute categorieën, maar sociale afspraken.
In Über Wahrheit und Lüge… schrijft Nietzsche dat mensen leven in een wereld van: conventies; afspraken; symbolen; verzwegen ficties.
Nietzsche noemt waarheid zelfs een “bewegliches Heer von Metaphern” — een mobiel leger van metaforen dat we vergeten zijn als metaforen te zien.
Met andere woorden: we leven in verhalen die we zelf hebben gemaakt, maar die we als feiten behandelen.
Hoe dit aansluit op het CV‑incident
Wanneer iemand zijn CV mooier maakt dan het is, raakt dat aan precies die Nietzscheaanse spanning:
– de grens tussen “waarheid” en “presentatie”
– tussen “feit” en “verhaal”
– tussen “wie ik ben” en “wie ik moet lijken te zijn”
Nietzsche zou zeggen: de moderne samenleving beloont niet de waarheid, maar de vaardigheid om het juiste verhaal te vertellen.
Dat betekent niet dat liegen goed is — maar het verklaart waarom mensen soms de verleiding voelen om hun verhaal te “optimaliseren”.
En dan de opmerking in de trein
De reiziger zegt: “Kan zijn, maar dan moeten ze in ieder geval goed kunnen liegen, zeker in de politiek.”
Nietzsche zou dat herkennen als een vorm van ontmaskering:
– de reiziger gelooft niet meer in de officiële verhalen
– hij ziet politiek als een toneelstuk
– hij vermoedt dat “waarheid” in dat domein vooral een kwestie is van retoriek
– en dat succes afhangt van meesterschap over de fictie
Nietzsche zou niet applaudisseren voor die opmerking, maar hij zou hem wel begrijpen: de reiziger doorziet dat politieke communicatie vaak draait om beeldvorming, framing, narratief beheer — precies de mechanismen die Nietzsche beschrijft.
Nietzsche’s analyse helpt te begrijpen waarom zulke opmerkingen tegenwoordig zo snel aanslaan:
– mensen voelen dat officiële waarheden wankel zijn
– ze ervaren een kloof tussen woorden en daden
– ze herkennen dat “waarheid” in de publieke sfeer vaak strategisch wordt ingezet
– ze reageren daarop met cynisme, humor en wantrouwen.
Nietzsche zou zeggen: wanneer mensen het vertrouwen in officiële waarheden verliezen, vallen ze terug op ironie en ontmaskering.
De opmerking in de trein is precies dat: een kleine, ironische rebellie tegen de officiële ficties van het politieke domein.
Wat gebeurt er in die treinopmerking?
De reiziger maakt een dubbele, provocerende grap:
Politici moeten kunnen liegen En ze moeten kunnen “kokkerellen” (waarbij het scabreuze werkwoord duidelijk een seksuele connotatie heeft)
Samengevat: politiek = leugens + seks
Dat is geen analyse, maar een karikatuur — en karikaturen zijn psychologisch interessant omdat ze iets uitvergroten dat mensen al voelen.
Waarom werkt deze grap zo goed? Omdat hij drie dingen tegelijk doet:
– A. Hij ventileert wantrouwen. De reiziger zegt eigenlijk: “Het systeem is toch rot, dus laten we erom lachen.”
– B. Hij gebruikt seks als shockwaarde. Seksuele humor is een manier om spanning te ontladen. Het is een sociaal ventiel.
– C. Hij zet politiek neer als een wereld van machtsspelletjes.
Nietzsche zou zeggen: de reiziger doorziet dat politiek draait om schijn, niet om waarheid.
Nietzsche erbij: waarheid, leugen en de politieke rolverdeling
In Über Wahrheit und Lüge im außermoralischen Sinne stelt Nietzsche dat:
– waarheid een collectieve illusie is
– leugens vaak sociale functies hebben
– mensen verhalen nodig hebben om de wereld te ordenen
– macht en waarheid altijd met elkaar verweven zijn
De treinreiziger zegt in feite: “Politiek is een toneelstuk waarin iedereen doet alsof.”
Nietzsche zou dat herkennen als een vorm van ontmaskering: het doorzien van de ficties die een samenleving draaiende houden.
Waarom seks?
Seksuele insinuaties in politieke grappen hebben een lange traditie. Ze drukken uit dat:
– macht en intimiteit vaak worden geassocieerd
– mensen het gevoel hebben dat “alles achter de schermen gebeurt”
– politiek wordt gezien als een wereld van deals, loyaliteiten en afhankelijkheden
Seks is hier een metafoor voor machtsrelaties.
Nietzsche zou zeggen: “De mens projecteert zijn driften op zijn instituties.”
En dan jouw vraag: moeten de treinkaartjes nóg duurder worden?
Dat is een mooie ironische draai. Je zegt eigenlijk:
– “Als dit het niveau van het publieke debat is, moeten we dan betalen voor dit soort gesprekken?”
– “Of moeten we iets anders doen om het cynisme te doorbreken?”
Het is een speelse manier om te vragen: Hoe gaan we om met maatschappelijk wantrouwen?
Samenvatting
De opmerking in de trein is:
– een cynische grap
– een ontlading van wantrouwen
– een Nietzscheaanse ontmaskering van politieke ficties
– een seksuele metafoor voor machtsrelaties
– en een symptoom van een bredere maatschappelijke vermoeidheid.
Of treinkaartjes duurder moeten worden? Dat is vooral een elegante manier om te zeggen: we kunnen beter dan dit — als we willen.
Waarom dit soort schandalen het cynisme versterken
Wanneer er verhalen circuleren over:
– elites
– geheime lijsten
– privé-eilanden
– machtige vrienden
– deals achter de schermen
dan ontstaat er een gevoel dat de wereld wordt bestuurd door mensen die zich aan andere regels houden dan de rest.
Dat voedt: wantrouwen; cynisme; sarcasme; zwarte humor
🚆 De treinopmerking in dit licht. De reiziger zei:
– “Politici moeten kunnen liegen.”
– “En kokkerellen.”
– “Politiek = leugens + seks.”
Dat is niet alleen een grap. Het is een samenvatting van een maatschappelijk gevoel: “De bovenlaag leeft in een wereld waar macht, seks en leugens samenkomen — en wij mogen toekijken.”
Het is een manier om macht te ontmaskeren via humor.
Nietzsche zou zeggen: “Humor is de rebellie van de machtelozen.”
Als je wilt, kan ik dit moerasbeeld ook verweven in een faction thriller — want dit soort culturele onderstromen zijn goud waard voor een verhaal over macht, manipulatie en waarheid.
Essay: Het Moeras, de Macht en de Treinreiziger
Er zijn momenten waarop de actualiteit zichzelf lijkt te parodiëren. Een CV‑schandaal hier, een jetset‑affaire daar, een eindeloze stoet machtigen die in de publieke verbeelding samenklontert tot één groot, kleverig ecosysteem van leugens, seks, geheimhouding en privilege. Het is niet vreemd dat iemand in de trein, bladerend door een krant die verslag doet van weer een politieke misstap, verzucht: “Politiek bestaat uit liegen en kokkerellen.”
De grap is plat, maar de onderlaag is scherp. Want achter de ironie schuilt een gevoel dat breder is dan één incident: het vermoeden dat macht zich afspeelt in een moerasdelta waar de gewone burger slechts de modderige rimpelingen van ziet.
Nietzsche zou dit herkennen. In Über Wahrheit und Lüge im außermoralischen Sinne beschrijft hij hoe waarheid geen heilig principe is, maar een menselijke constructie, een verzameling metaforen die we vergeten zijn als metaforen te zien. Waarheid is wat werkt, wat overtuigt, wat standhoudt in het sociale spel. En waar macht is, wordt dat spel intensiever gespeeld.
Daarom voelen schandalen rond elites — of het nu gaat om politici, miljardairs, jetset‑netwerken of de schimmige entourage rond een gevallen financier — altijd groter dan de feiten. Ze worden symbolen van een wereld waar andere regels gelden. Een wereld waarin waarheid flexibel is, integriteit onderhandelbaar, en waar de grens tussen privé en publiek vervaagt in de hitte van macht en verlangen.
De treinreiziger die grapt dat politici moeten kunnen liegen én “kokkerellen” is niet bezig met analyse, maar met ontmaskering. Humor wordt een wapen tegen het gevoel buitengesloten te zijn van de echte arena’s van macht. Het is een manier om te zeggen: “Wij weten heus wel dat er achter de schermen meer gebeurt dan in de persconferenties.”
En zo ontstaat het moerasbeeld: een delta van affaires, insinuaties, half‑waarheden en publieke vermoeidheid. Niet omdat alle machtigen schuldig zijn, maar omdat het publiek het gevoel heeft dat transparantie een toneelstuk is en dat de waarheid altijd een paar lagen dieper ligt dan de officiële verklaringen.
*
Moeten de treinkaartjes dan nóg duurder worden, zoals de reiziger suggereert? De prijs van het kaartje is niet het probleem.
Het probleem is dat de trein — net als de kroeg, de talkshow en de sociale media — een plek is geworden waar burgers hun wantrouwen ventileren omdat ze het gevoel hebben dat er elders niet naar hen wordt geluisterd. Cynisme is geen luxeproduct; het is een symptoom.
Misschien is de echte vraag niet of de kaartjes duurder moeten, maar of het moeras ooit weer opdroogt. Nietzsche zou zeggen dat het moeras niet verdwijnt — het is de natuurlijke habitat van menselijke macht. Maar hij zou er één troost aan toevoegen: Zolang mensen er grappen over maken, zijn ze nog niet volledig gezonken.
Als je wilt, kan ik dit essay uitbreiden, aanscherpen, verfilmen in woorden, of verweven in je thrillerwereld.
Saramago: De stad der zienden – www.meerdemocratie.be/de-stad-der-zienden
:format(webp)/s3/static.nrc.nl/images/gn4/stripped/data105013216-c021b6.jpg){kind=link}