‘ Hebben jullie vanavond nog gekeken naar het Kamerdebat over Hawija?’
– ‘ Af en toe, uit onze ooghoeken.’
‘En? Wat is jullie conclusie tot nogtoe?’
– ‘ Dat het ritueel is verlopen zoals we verwachtten, Niets verrassends. Dat het menselijke geheugen zeer beperkt is te vertrouwen, wisten we al, dus als personen beweren dat ze zich dingen niet herinneren, kan dat best kloppen. Vooral de mantra van lessons to be learned is sleets en wordt steeds sleetser. Immers: juist als je zegt lessen te willen trekken uit dingen die zich in het verleden hebben afgespeeld, moet je je een heleboel relevante zaken en gebeurtenissen kunnen of willen herinneren. Maar okay, deze frasen horen bij dit soort rituelen.’
‘ Vonden jullie meneer Rutte geloofwaardig, overtuigend? Ik geloof ’s mans argumenten over een haperend geheugen al bij voorbaat niet. De pipo heeft nota bene officieel doorgeleerd voor geschiedenisleraar, aan een heuse iniversiteit, in de tijd dat het onderwijs nog in redelijke staat verkeerde. Een historicus die zich belangrijke voorvallen uit het recente verleden (vier, vijf jaar geleden) niet herinnert, zou als karikaturaal romanpersonage kunnen figureren – bijvoorbeeld in een Perry Mason of Columbo-aflevering: “I have no recollection whatsoever about that specefic event Your Honor.’ De rechter citeert vervolgens Nabokov: Speak Memory Speak! want ook de rechter heeft toevallig nog deugdelijk onderwijs genoten. “Wat?! U, als historicus, herinnert het u niet, of bent u soms vergeten dat u het ooit hebt geweten? Ook dát herinnert u zich natuurlijk niet.” ‘
– ‘ Ik hoor het al: ook jij gaat gebukt onder de ballast van cultuur en kennis. Maar wat het geloven van de VVD’er Rutte in deze casus betreft, daarvoor hebben we – denken we tenminste – de strekking van het vertoog van Christine Korsgaard (2002 / ISBN: 0 521 55960 x) kunnen gebruiken: we moeten een persoon als Mark Rutte in gevallen als deze (en bijvoorbeeld de MH17, dividendbelasting, de beloofde duizend euro lastenverlichting, de Toyota’s voor jihadi, enzovoorts) af en toe geloven, maar wat mij betreft, kunnen we hem nooit vertrouwen. De pipo Mark Rutte is wat in de literatuurwetenschap een uiterst “onbetrouwbare vertelinstantie” heet.’
‘ Kun je iemand niet vertrouwen en toch geloven? Dat moet dan een geloven-van-magere-kwaliteit zijn.’
– ‘ Dat is zo, maar het enige wat we kunnen doen is to keep the conversation going – zegt Richard Rorty. Op het moment dat iemand vanavond tijdens het Kamerdebat had gezegd dat niet-vertrouwen gelijk stond aan niet-geloven, was het debat over geweest. Dat wisten Rutte en degenen die hem ondervroegen ook en Rutte provoceerde de andere kaasstolpers daar dan ook enkele keren mee: “Je moet me vertrouwen/ geloven,” zei hij dan breed lachend – waag het eens te zeggen dat ik sta te liegen!. Natuurlijk waren de documenten waarnaar hij verwees, militair staatsgeheim. Helaas pindakaas. Iedereen kende de spelregels en men hield zich daar keurig aan.’
‘Wanneer moet je iemand die je niet vertrouwt dan geloven, en waarom moet dat?’
– ‘Dat moet je wanneer je voelt dat jouw (mentale) integriteit in gevaar komt als je niet-gelooft, omdat dan je eigen verhaal aan coherentie en consistentie inboet en erodeert. Daarom geloof je tot het laatste moment dat je een douche gaat nemen, terwijl je eigenlijk “weet” dat je wordt vergast en je degenen die je een handdoek en een stuk zeep geven, voor geen millimeter vertrouwt. Op een bepaald moment vervloeien in zo’n situatie geloof en vertrouwen, vermoed ik, anders word je krankzinnig, je desintegreert. Ieder levend organisme streeft vanzelf en instinctief naar heelheid, integriteit. Denk bijvoorbeeld ook aan het Stockholm-syndroom.’
‘ Dit principe hebben jullie net uit het boek van Christine Korsgaard gehaald?’
– ‘ Voorlopig framen we het zo, want we zijn nog lang niet klaar met Korsgaard. Dat is me geen ingewikkeld boek zeg! Psychoanalyse en filosofie lopen voortdurend in elkaar over, en de vraag is of we het allemaal tot nu toe goed hebben begrepen. Lees ook maar eens wat Fritz Nietzsche beweert in Über Wahrheit und Lüge im außermoralischen Sinne. We leven in een neoliberaal tijdsgewricht, waar ethiek en moraal niet meer tellen, tenminste niet meer in de betekenis van Kant c.s.. Lieden als Rutte komen niet zo maar bovendrijven, zij zijn wat dat betreft absoluut niet unzeitgemäß. Dat zijn wij wel.
Overigens geeft Aristotels aan (toneel-)schrijvers al de raad dat zij hun publiek beter een onwaarheid kunnen opdissen en voorschotelen dan een onwaarschijnlijkheid – Donald Trump bewijst dagelijks de praktische werkzaamheid van dit recept. Bij dit Kamerdebat ging het dan ook vooral over waarschijnlijkheden en onwaarschijnlijkheden, want wie es eigentlich gewesen (Leopold von Ranke) daar kunnen we nu nog niets over zeggen, omdat Rutte de documenten waaruit dat mogelijk zou kùnnen blijken, tot staatsgeheim verklaart – vanwege de veiligheid van onze militairen-op-gevaarlijke-missies-en-bij-riskante-klussen. Dan weet iedereen zich de mond gesnoerd en zwijgt iedereen vanzelfsprekend.’
‘ Ja, juist, het gaat hier dus hoofdzakelijk, of zelfs uitsluitend, om verhaallijnen, versies van scenario’s, die met elkaar concurreren qua aannemelijkheid en waarschijnlijkheid. Dit doet me denken aan ons ongeloof toen we een tijdje terug hoorden dat de VVD zich om klimaatverandering en de opwarming van de planeet zei te bekommeren. Dat vonden en vinden we uiterst onwaarschijnlijk. Onze suspension of disbelief duurde dan ook niet zo heel erg lang voordat de pennen in de gaatjes vielen, totdat we doorhadden dat het klimaat, het milieu, de stikstofdepositie en wat al niet, de VVD aan de bumper zal roesten, ware het niet dat er enorm veel geld was te verdienen aan alle toeters en bellen eromheen. Daar kicken de neoliberalen op: het miljarden-verdienmodel. De klimaatverandering – die hoogstwaarschijnlijk inderdaad plaatsvindt – wordt daartoe tot karikaturale proporties opgepompt, om de burger veel angst aan te jagen. Dan trekt de burger haar portemonnee of het chequeboekje.
Op deze video van Robert Jensen ( #45, 11 november 2019) zegt Rutte dat onomwonden. Je moet de video even doorspoelen en dan zegt de man wat bijna iedereen al weet: de nomenklatoera gaat via de energietransitie-investeringen en het onderhoud erna, dik aan ons verdienen via wat wij moeten uitgeven in het frame van de energietransitie omwille van de klimaatverandering-ten-goede-keren . Daar doet Rutte helemaal niet preuts of geheimzinnig over.’
– ‘ Ik weet wel dat Meir, Eef en Tanja, die ook bij die show in Nieuwspoort zaten, zich er knap opgelaten bij voelden en dat gold voor meerdere aanwezigen. Je werd immers doodleuk openlijk medeplichtig verklaard aan de heist en de hoax. Neen, dat vonden ze niet prettig. Maar het is een goede illustratie van wat wij met geloven en vertrouwen in dit kader bedoelen.
Hetzelfde geldt voor wapenfabricage, wapenhandel en oorlog: dat is gouden handel. Die kip met de gouden eieren, die gaat niemand slachten. Hoe hard men ook schreeuwt dat men het verschrikkelijk vindt. Er zullen nog vele Hawija’s volgen.’
‘ De krokodillentranen die over de stikstof worden geplengd liggen in het verlengde: men was ruim tevoren en herhaalde malen gewaarschuwd, maar sloeg alle waarschuwingen in de wind omwille van de jacht op de stemmen.’
– ‘ Precies. Arjen Lubach geeft een samenvattend satirisch overzicht en Esther Ouwehand doet het in de Kamer nog eens dunnetjes over. De politici waren ruim van tevoren gewaarschuwd.’
‘ O ja, er was nog een aardig toneelstukje van GroenLinks nestor Bram Ojik, die het ons nog eens inwrijft op en laterale manier – via de mensenhandel! – dat GroenLinks en VVD niet zozeer elkaars programma uitvoeren als wel dat ze ons eendrachtig in het pak naaien en te grazen nemen, en wel over de band van het klimaat en het milieu. De PVV-meneer De Graaf bracht het net iets verkeerd over het voetlicht op het toneel: de VVD voert strikt genomen niet het programma van GL uit – van ideologie is in dit bestek noch bij de VVD en noch bij GL enige sprake. Het gaat louter om stemmen en de centen. Mevrouw Madeleine Toorenburg (CDA) kun je overslaan, het gaat om het optreden van Bram Ojik en de PVV’er De Graaf.
Goed. Dan zetten we dit vast op de site. Wanneer komt het vervolg op het rapport over informatie-manipulatie van mevrouw Ollongren?’
Joeri Boom: ‘Het leger vertrouwt zijn opperbevelhebber niet meer .’ VN, 27 november 2019 – verschenen in nr. 48
