Pieter Omtzigt. De ‘homo ludens’ & de ‘spelbreker’

 

 
‘ Met een tekst als Romeinen 12;16 kan “men” Pieter Omtzigt natuurlijk oorvijgen, maar ….’

  • ‘ Maar … ? is dat de bedoeling en moet “men” – als CDA-partijmanagement, en andere shareholders-in-Christ – dat ook willen? Mag men niemand toestaan naar hoger honing te trachten? In het algemeen belang nog wel. Zónder dat men zich daar op laat voorstaan.’

‘ Mag? Móet men als Volksvertegenwoordiger niet naar hoger honing trachten? Moet een Volksvertegenwoordiger corruptie en rot zoals bij de Toeslagenfraude, niet aan de kaak stellen?
Ik lees de parabel in Matth. 25 en citeer:  “En werpt den onnutten dienstknecht uit in de buitenste duisternis; daar zal wening zijn en knersing der tanden.” Want dit vind ik zo’n mooie zin, met dat tandengeknars en die buitenste duisternis. Over de interpretatie en de context mag iedereen steggelen zo veel en zo lang als zij wil. Amen. De bijbel fungeert niet langer als een allesomvattende “Great Code,” een gedeeld verhaal met centripetale werking. De tegenwoordige mens leidt een leven in fragmenten, om met Zygmunt Bauman (ISBN 0-631-19267-0) te spreken.’

  • ‘ Precies: gefragmenteerd, dus niet-integer, dat wil zeggen: niet-heel. Wij zijn in religieus opzicht verweesd en in een geestlijke diaspora geraakt. Het waaiert bij ons alle kanten uit. Wij waaieren alle rictingen op. We hebben geen Groot Verhaal (a Great Code) als richtsnoer meer, en zijn geneigd met alle winden mee te waaien.
    Juist, goed, terug naar het geval Pieter Omtzigt, de “spelbreker” uit Huizinga’s Homo Ludens. Deze columnist in Trouw plaatst Omtzigt meteen al in een frame van spelbreker, door hem als “principiële eigenheimer” te etiketteren. ’

‘ Ja, en ook als iemand die “de verstikkende consensuscultuur” doorbrak. Tja consensus.  Mwah, ik denk in dit verband vooral aan de trits van Amitai Etzioni uit Complex Organizations (1961; LCCCN  61-14107): obedience, compliance en commitment (zie bijvoorbeeld het overzicht op bladzijde 66 als uitgangspunt).
Schematisch samengevat: als partijlid begint men bijna altijd vanuit commitment ( gecommitteerdheid aan de zaak waar de partij voor beweert te staan), allengs beweegt men af en toe naar de compliance positie (men voegt zich naar de partijlijn, ook als met het er niet eens is) en tenslotte, als de vervreemding toeneemt, wordt het kiezen tussen gehoorzaamheid (obedience) of vertrekken, breken met de partij.’

  • ‘ Pieter Omtzigt bevindt zich in ons verhaal in die derde fase: besluit hij de partij-nomenklatoera te gehoorzamen, of vertrekt hij uit de partij in deze setting, omdat hij loyaler besluit te zijn aan de ideologie, het ethos, de mores, dan aan het script van het partijmanagement – dat steeds meer lijkt geschreven voor Huizinga’s valsspeler. Hij zou CDA-lid kunnen blijven, maar in ieder geval niet in deze positie waarin hij getuige moet zijn van wheeling and dealing die tegen zijn natuur in gaan.’

‘ Niet alleen getuige zijn, maar ook actief of passief collaboreren. Daar zit weinig speling in, en de spelletjes die in die biotopen (de partij en de Kamer) gespeeld worden, zinnen Omtzigt in het geheel niet.
Zeg, Etzioni’s boek is erg boeiend. Ik heb het destijds gebruikt voor een paper en ik heb het net weer eens doorgebladerd; ik ga het beslist herlezen.’

  • ‘ Herinner jij je nog hoe Balkenende ooit Etzioni met tromgeroffel en een rode loper binnenhaalde, om ijlings afscheid van de man te nemen toen bleek dat Etzioni wel heel erg serieus was met zijn ideeën over communitarisme en solidariteit?’

‘ Balkenende ruilde Etzioni in voor de paardenfluisteraar Jack de Vries. Ach hemel, ach hemel, laten we hier maar niet verder op in gaan, want dat was een treurige vertoning, een naargeestige show. Laat Omtzigt zelf deze episode in het CDA nog eens bestuderen en voor zichzelf uitmaken of hij denkt (met zijn gezin) dat hij het Algemeen Belang waaraan hij zo verknocht en gecommitteerd is het beste kan dienen: in de slangenkuil van de partij en de piranha-vijver van de Tweede Kamer, of dat hij liever en beter een andere positie zoeke en betrekke, van waaruit hij zonder persoonlijke averij en nevenschade aan zijn dierbare naasten, effectiever kan opereren en functioneren.’

‘Ik begrijp waar je heen wilt: was dat voorgekookt (in opdracht van vooral Rutte), of was het echt de brokken-breister die weer eens een steek liet vallen? Ik weet het niet, want bij K3O kan allebei. Net zoals met haar ziek-zijn. Is het echt of is het fake? Ik vind het nogal primitief om zo’n “notitie” met “Omtzigt functie elders,” bij wijze van spreken in viltstift geschreven, ten toon te stellen. Dat is een vorm van intimidatie, want Hap! zegt de pers natuurlijk, en Omtzigt krijgt de niet-mis-te-verstane-boodschap dat de “men” hem op de Haagse apenrots, absoluut niet lust. Het is tegelijkertijd: infantiel, vreselijk ergerniswekkend en ondermijnend in de overtreffende trap. Je krijgt er spontane jeuk van over je hele lichaam, maar ach, je weet ook: dit is alleen amusant voor bij de haard, maar heeft niets met echte politiek te maken. De nomenklatoera speelt naar believen haar spelletjes met ons.’

  • ‘ Dat vind ik – helaas – een alleszins aannemelijk frame. Mw. Ollongren doet echt alles wat Rutte haar opdraagt. Wanneer je als D66-ger het referendum ontmantelt en in beton begraaft, tja, wat kan ik verder nog zeggen, dan ben je tot alles in staat..
    Toch ben ik benieuwd hoe het balletje in de Omtzigt-casus zal rollen: gaan we meteen en onverbloemd naar de gallemiezen, of omfloerst en in vertraagd tempo, want ik zie de neoliberalen nog niet van opzet en bedoelingen veranderen. Die blijven het liedje zingen van Van dik hout zagen we planken. Totdat er geen hout en zagen meer zijn. Het is een keuze tussen de duivel en de diep-blauwe zee, zoals ze dat in het Engels zeggen.’

‘ Laten we een euromunt opgooien: bij kop verlies jij en bij munt win ik. Da’s eerlijk. Toch?’
 

 
 
 

hacks & heksen

 
‘ Wat denk jij als je zo’n bericht over een computer-hack bij de gemeente Twente leest?’

  • ‘ Dan denk ik dat er door de gemeente waar ik woon, ook weleens zo’n hack besteld kan worden, want de organisatie bij de gemeente loopt en werkt van geen kant. Een “doorsnee-goede” propaganda-afdeling zou dan met deze oplossing op de proppen kunnen komen. Waarmee ik absoluut niet insinueer dat de hack bij Twente doorgestoken kaart is. Ik speel gewoon met enkele scenario’s voor een thriller die ik wil schrijven. Aan het slot blijkt, of blijkt bijna, dat de gemeentesecretaris en twee ambtenaren van bouwtoezicht de zaak in elkaar hebben gestoken, om de sporen van hun corruptie te wissen. In de thriller-to-come dus.Niet in het echt. Geen misverstand.’

‘ Mwah, dan moet je er minstens een moord bij doen, of een satanische plattelandssekte die duistere praktijken bedrijft, want met jouw ingrediënten haal je geen verkoopcijfers, Fraude is intussen bijna normaal geworden. Het publiek verwacht al niet anders meer. Dit vindt men te tam. Doe er wat heksen, of zo bij’.

  • ‘ Ik zie wat je bedoelt. Dan zou ik de lezer op het verkeerde been moeten zetten. Bijvoorbeeld door de hackers als mystery guests van het ministerie van Justitie op te voeren? Misschien studenten ICT die dit soort klussen voor de overheid uitvoeren, als zakcentje. Hacken is al lang niet enkel voorbehouden aan agenten van de Israëlische Mossad of de Russische FSB. Een hack zetten, is geen heksenwerk meer. Er bestaan gedetailleerde handboeken over en er zijn vele fora op dit gebied actief. Vaak werkt een puistige puber op een achteraf zolderkamertje aan de meest gesofistikeerde hacks. In mijn thriller blijkt de minister van Justitie ook niet kosjer, want hij bezoekt vunzige SM-kelders en op hoogtijdagen, als de spanning hem te veel wordt, bedrijft hij necrofilie. Daarmee wordt hij door de hackers gechanteerd en persen ze hem een dure prijs voor hun klussen af’

‘ Zoiets, maar wanneer ik zo’n bericht, gewoon,  in de krant lees, heb ik vooral de neiging om over de gemeente Twente gegevens te verzamelen. Hoe ervaren en ervoeren de burgers de dienstverlening van de gemeente? Als alles bij die toko op orde is – en er dus geen aanleiding voor een moedwillige hack aanwezig lijkt – dan zou ik eventueel geneigd zijn enige geloofwaardigheid aan zo’n stukje te spenderen (hé, ik schreef “geloogwaardigheid,” dat is toch vreemd). Anders toch maar even een slag om de arm houden.’

  • ‘ Ja ja, I see. Alles kan tegenwoordig als onderdeel van een marketing mix worden gebruikt. Dat is denk ik wel zo, ja. Als beginnend schrijver moet ik daar best aan wennen hoor.’

‘ Kijk als tegenwicht eens naar dit artikel met deze foto erbij: dit is vermoedelijk echt. Vermoed ik althans. Minstens vijfentachtig procent authentiek. Zo schat ik.’

  • ‘ Want?’

‘ Nou, deze mevrouw ziet er niet meteen naar uit of ze permanent tien asielmigranten in haar huis en de bijgebouwen huisvest en voedert. Solidariteit kent tenslotte zijn grenzen en die kun je niet eindeloos oprekken. Maar misschien zit ik er helemaal naast hoor. Ik heb tenslotte ook mijn vooroordelen. Dat is soms best lastig.’

  • ‘ Heb je het artikel gelezen? Ik wel namelijk, zij het cursorisch, maar ik denk wel dat ik weet waar de foto is genomen. Van vroeger, toen wij daar vlak in de buurt woonden en ik vaak in dat parkje speelde. Voordat een deel omhekt werd en de gracht eromheen werd uitgediept en verbreed. En van later, toen mijn grootvader in het verzorgingshuis vlak achter dat parkje zijn laatste levensdagen sleet. Oma was in tien minuten lopen achter de rollator bij opa. Opa drukte me op hart nooit al te solidair te zijn, behalve natuurlijk met mezelf. Gewoon, gezond solidair. Daar in die buurt liepen en lopen trouwens geen asielmigranten rond hoor. Dus zo solidair hoef je daar niet te wezen. Als die foto tenminste op die locatie werd genomen, maar dat denk ik wel.
    Ik vermoed dat deze mevrouw als een soort influencer voor het VVD-CDA-beleid inzake het Covid19 virus acteert. Indien dat zo zou wezen, betekent dat niet dat zij niet overtuigd zou hoeven zijn van hetgeen zij als boodschap, zienswijze, uitdraagt. Trouwens, in plaats van influencer, kan ik misschien beter het woord apologeet gebruiken, want zo fraai was dat VVD-CDA-beleid natuurlijk niet, met name waar het gaat om onze ouders en grootouders, die in allerhande instellingen, instituties en tehuizen verblijven, wonen, verkeren, whatever you care to call it. Die senioren hoeven helemaal geen stapjes terug meer te doen en kunnen dat ook niet, want ze staan al met hun rug tegen de muur.  Verder terug kan dus gewoon niet.’

‘ En is ook helemaal niet nodig. Daar gaat het namelijk helemaal niet om. Maar, kijk eens aan, jij hebt toevallig context paraat bij zo’n artikel-met-foto. Zo hoort het ook. Ik hoop niet dat je je laat ontmoedigen bij je plannen om die thriller te schrijven. Kun je in dat parkje geen satanische sekte laten huishouden, of is dat te ver reizen voor zo’n club? Of qua omgeving, qua ambiance, te steriel misschien? ’

  • ‘ Dat laatste denk ik. Ontzettend kneuterig-burgerlijk, maar wel heerlijk rustig. Zalig, zo’n rust. Een steeds schaarser goed in Nederland. Er loopt een spoorlijn achter langs en wij legden vaak spijkers op de rails. De trein hoorde je in huis amper. Mooi trouwens, dat steriele. Mijn zus is tekstschrijver en ze doet weleens een klus, een gig, voor gemeenteambtenaren van de gemeentelijke propaganda-afdeling en de termen sanitized environment, sanitized surroundings, klinken best wervend. Vind je niet? Voor projectontwikkelaars en andere handlangers in een zeker segment van de branche bedoel ik. Daar hoef je niet direct aan gated communities bij te denken. Want dat schrikt toch altijd af en drukt de prijs van het vastgoed alleen maar. In dat bepaalde segment, natuurlijk.
    Mijn zus heeft altijd legio klussen en ze kan het zich veroorloven kieskeurig te zijn. Ze doet geen pertinente propaganda pamfletten, enkel solide voorlichting en lucide informatie. Haar onderneming loopt lekker.’

‘ Dan zal jouw zus vast geen hack zijn, vermoed ik.  Oh la la, lees dit nou weer eens. Er valt nauwelijks nog tegen de nieuwe werkelijkheid op te verzinnen met fictie. Het gaat toch niet toevallig over je zus hè?’
 

 

 
<<  Dat het virus terug het land in vloog, daar hoorde je de mensen niet over  / /   Willem Feenstra, Volkskrant 6 december 2020, 22:56 >>