Spotten en prenten, maken nog geen spotprenten

 

 

‘ Door het onderschrift “Glashelder” maak je de tekening van Oppenheimer ironisch, vind ik.’

–        ‘ Was ‘ie dat dan al niet? De Haagse Kaasstolp (ook wel: het Binnenhof genoemd) in een geneverglaasje? Dat de bliksemschichten en de donkere wolken voor ons aan storm refereren, maakt dat jij en ik – vanuit onze idiomatische kennis van het Nederlands – er meteen een storm in een klein glaasje van kunnen maken. Iemand die Nederlands niet als moedertaal heeft of die de zegswijze storm-in-een-glas-water niet kent, zal de cartoon vermoedelijk niet begrijpen. Niet thuis (thuis in Nederland dus) kunnen brengen.’

‘ Of er een AAA-reclame in zien, met de strekking: zelfs een kleine neut kan onweer veroorzaken; daarom dat Roger Scruton zich voorneemt om nuchter te blijven. Ik combineer glashelder met ironie, omdat niets onder de Haagse Kaasstolp glashelder is. Integendeel. Vanwege die 800 “voorlichters,” of zijn het óp-lichters?’

–        ‘ Laden-lichters. Het is daar onder die Haagse kaasstolp een compleet circus, en dat staat wat mij betreft in de analyse van Tom-Jan Meeus waar Ruben Oppenheimer deze cartoon voor tekenende – of niet, want de cartoon kan wat mij aangaat net zo goed op zichzelf staan.’

‘Nou, niet helemaal. Je moet ook enige kennis van de actuele Haagse situatie hebben (over die D66-ger, waarschijnlijk Sjoerdsma, en twee voorlichters, die klikten dat Remkes “warrig” was en dat er een fles oude klare, jajem, op tafel stond) om die info te kunnen combineren tot stormpje-in-een-glaasje-genever.  Bij elkaar maken deze  events, deze “nummers,” deel uit van repetoire van het Beestenspul van Rutte: Staatscircus Elleboog.

–        ’ Met dat jajem (zachte genever, jiddish) maak het meten heel erg extreem Nederlands. Dat kàn helemaal niet, want dat is niet-inclusief taalgebruik. Je sluit er medelanders mee uit, buiten. Die kennen deze woorden niet.’

‘Poeh! Het is goed met je! Mag ik m’n eigen moerstaal alsjeblieft bezigen?! Kom nou toch! Jij lijkt wel op de wappie-woke-wauwel-toer!’

–        ‘Okay, okay. Het gaat om die exegese van NRC-ombudsman Sjoerd de Jong naar aanleiding van de tekening van Oppenheimer van een vrouw op een bezem, waarin iedereen die in heilige verontwaardiging ontstak D66-mevrouw Sigrid Kaag meende te zien.’

‘ Nou en? Volgens mij hebben veel nieuwe mede-landers nog nooit van de heks-op-een-bezemsteel gehoord en snappen ze die combinatie helemaal niet. Dus, kun je net zo goed zeggen dat Oppenheimer een elitaire “spotprent” tekent. Vooral bedoeld voor (blanke, hoogopgeleide) Nederlandse NRC-lezers met een rugzak aan algemene ontwikkeling. Is dat niet elitair en exclusief? Hou toch op met die onzin! Laat dat aan die D66-mevrouw Engelshoven over zeg! Ik vind het helemaal geen spotprent, maar een samenvattende tekening die de Nederlandse actualiteit even lekker puntig samenvat. Glaasje op, laat je rijden.’

–        ‘ Dat is Sjakie Schram. Je maakt het steeds populistischer Nederlands. Bedenk je wel dat dit kabinet nog een paar duizend kersverse Afghanen gaat importeren?! Die snappen dit helemaal niet. Die drinken geen alcohol. Alleen medicinaal.‘

‘ Wat een bak zeg: al zouden het er honderduizend zijn, zei de D66-mevrouw Anne-Marijke Podt, terwijl ze star omlaag keek. Wat een rampenfondsen zitten er toch als “volksvertegenwoordigers” in het parlement. Verschrikkelijk! Hoeveel minaretten wil mevrouw Podt bijbouwen? ’

–        ‘Tja, als je Podt heet; nomen omen. Neen, sorry, dit is fout, dit neem ik terug, net als Sigrid Kaag terugnam dat D66-gers aan de pers gezegd zouden hebben dat Johan Remkes bezopen was – volgens Geert Wilders. Dit kan natuurlijk niet. Met en over namen moet je sowieso geen grappen maken.’

Hear hear! Maar het is wel een fanatica hoor, die mevrouw Podt: al zouden het er honderdduizend zijn, laat ze maar komen! Ach, ze zit pas veertig dagen in de Kamer geloof ik, dus ze moet roomser dan de paus lijken om te laten zien dat ze echt achter Kaag staat.’

–        ‘ Ik vind het fanatici. PvdA-mevrouw Lilian Ploumen had ook iets dergelijks toen Wilders het had over logisch “discrimineren” ten behoeve van fraude-preventie. Dat was meteen etnisch proflileren en er viel geen land meer met die mevrouw te bezeilen. Brrrrrr.
O nou snap ik het. Vandaar dat die D66-ger Vijlbrief als een VVD’er klinkt. Ik zag de man spreken. Die zit ook pas 195 dagen voor D66 in de Kamer. Hij denkt vast: aan mij zal het niet liggen als D66 niet onder Rutte kan dienen.’

‘ Goehoed …  Hoe komen we hier op, via tekeningen van Oppenheimer? En de “appreciatie”van NRC-ombudsman Sjoerd de Jong van het bezemsteel-cartoon? ‘

–        ‘ Ach weet je, meneer De Jong moet wel (denk ik), want er zitten twee Belgische eigenaren mee te kijken. Hij eindigt zijn appreciatie wel met de stelling: “ Toch zou kritiek op cartoons ook ambachtelijk moeten kunnen zijn, zonder direct naar de morele noodrem te grijpen. Want hopelijk is de tijd voor ‘gelaagde’ cartoons niet voorbij – als je ze tenminste kunt onderscheiden van de minder geslaagde. “ ‘

‘ Ambachtelijk? Hoe bedoelluuuu? Langs welke criteria gemeten ambachtelijk? Hoe beoordeel je een cartoon ambachtelijk? Dat hij mooi, goed, waarheidsgetrouw, realistisch is getekend? Qua thematiek passend, aansluitend bij de actualiteit? Voor niemand kwetsend of aanstootgevend. Ga toch weg! Indien je de grens legt bij expliciete ordinaire pornografie en pervers sadisme vind ik het voldoende. Zelfs dan zou het meer een kwestie van goede smaak zijn, dan van morele maatstaven, maar hierover kun je desnoods nog twisten. Bij kinderporno echter trek ik de absolute grens.’

–        ‘Ja, spannend, leuk. Onze pupillen hebben nog het een ander over dit thema te zeggen en dat is verfrissend en hoopgevend, vind ik. Daar komen we nog op terug. Leuk vind ik De Jongs opmerking: “ een spotprent die niet vervormt prent misschien, maar spot niet.” Ik vermoed dat hij met “prent” het Duitse prägen bedoelt. Letterlijk omgezet: tekenen terwijl je de punt hard op het papier drukt.  Een spotprent moet juist prägen. Het element spot is lang niet altijd overheersend of bepalend. Ik zou zeggen: (hyper-)relativerend. Door die radicale relativering (zoals een hevige en rumoerige storm in een genever-glaasje; een Madurodam-storm dus) kietelt hij de lachspieren. Bij mij althans.’

‘ De tijdelijke werkelijkheid dermate prägen dat die tijdelijk wordt vervormd. Overigens zal prenten (denk maar aan inprenten) qua betekenis dicht bij prägen liggen: een indruk maken. Denk ik. Ga ik nazoeken. Mwah, vervormen, ja, dat kan. Lachwekkend, maar net niet belachelijk. Nog meer noten op je zang? Roept u maar! Laat Oppenheimer en andere goede catoonisten alsjeblieft geen brave, steriele, politiek correcte prenten gaan tekenen zeg!’

–        ‘ Precies, want dan wordt alles öde. Mooie taal toch, dat Duits.’

‘  “Er stürzt vom Himmel nieder, Wohin er sich aus alter Öde schwang …” ’

–        ‘Goethe. Jawohl.