‘ Ga er maar aanstaan met een theoretisch kader als van Bourdieu. “Byzantijns” is nog te karig om dat te beschrijven, met alle toeters en bellen die Bourdieu in zijn theorieën stopt. Ik heb als voorbeeld een citaat uit zijn Berkeley-artikel genomen. Een passage die ik nog te behappen vind, hoewel ook al tamelijk complex. Het is tenslotte een Fransman, nietwaar?’
– ‘ Ik vind een klasse-indeling aan de hand van het beeld van Nebukadnezar veel handzamer. Oké, onderscheid acht groepen of klassen, dan heb je drie groepen meer dan de lagen in het beeld van Nebukadnezar. Daar moet mee zijn te werken. Denk ik. De indeling van Custers & Engbersen lijkt me wat woke-inspired – vooral niemand te kort willen doen, iedereen moet in een sociale klasse waar zij, hij of het zich thuis voelt. Dat lukt natuurlijk nooit, maar het is wel leuk knutselen.’
‘ Wacht even: jij maakt van diachroon en sequentieel (het beeld beeldt opeenvolgende fasen uit), synchroon, gelijktijdig en nú. Je kantelt het beeld van verticaal rechtop staand naar horizontaal liggend, maar dan gaan de lagen aan de randen door elkaar heen lopen. Volgens Bourdieu – als ik hem goed begrijp – vervloeien de grensgebieden in elkaar. Nou ja, boeien hoor.
De ideologisch-profetische lading van Nebukadnezars beeld is ook veel aansprekender vind ik: wij leven momenteel met ons allen in het segment van de klei-leem-voeten, dus het meest precaire segment van het beeld. Bijna alles waar we waarde aan hechten, is gebakken lucht en beeldvorming via marketing en propaganda, dus dat kan niet eeuwig goed gaan. In het Westen máken we bijna niets meer, ja, we drukken aan de lopende band geld bij en we consumeren ons ongans, maar we maken bijna niets (nuttigs). We zwelgen, zwammen, slempen en zwatelen erop los, alles in geleende tijd.’
– Heb jij zin om nu diepgaand op het stuk van Custers & Engbersen in te gaan? Ik niet zo heel erg moet ik je bekennen.’
‘ Ik ook niet. Ik volsta voor nu met aanhalen van een passage van socioloog Dick Houtman uit het NRC-artikel, dat komt mij als samenvatting handzaam en werkbaar voor:
* citaat (vet toegevoegd) >>>> Dat het klasse-universum op die manier is gaan uitdijen wijt (Dick) Houtman aan de knagende twijfel onder sociologen of de aloude, economische versie ervan nog wel nut had. Zo bleken arbeiders in Europa, van oudsher de achterban van linkse partijen, massaal rechts te gaan stemmen. Houtman: „Toen was de gedachte: kennelijk is er geen relatie meer tussen klasse en stemgedrag. Maar dat is helemaal niet waar. Cultureel kapitaal stuwt mensen naar links, economisch kapitaal naar rechts. De ‘onderlaag’ stemt economisch links en cultureel rechts. Dat is prima te verklaren zonder het begrip klasse vol te stoppen met nieuwe variabelen.” < < <
Kijk, ik lees het zo: de onderlaag stemt links, omdat ze materieel naar rechts wil. Dat wil zeggen: de onderlaag begeert een deel van de materiële koek (denk aan de financiële sector met zijn obscene “beloningen”) die de bovenlaag (de 1%) nu voor zichzelf houdt.’
– ‘ Oké, ik snap ‘m denk ik. Ik vul het aan met een verklaring van dat “cultureel kapitaal.” Dat begrijp ik als volgt: de onderlaag (althans bij ons, in het nu nog rijke Westen) heeft voldoende opleiding/scholing en algemene ontwikkeling (dus cultureel kapitaal) om te kunnen begrijpen, inzien, concluderen, dat de top wel hééééél erg veel voor zichzelf houdt. De onderlaag stemt dus links, omdat ze ook meer van de (immateriële) zaken wil, van de cultuur. Denk aan comfortabel wonen, goed openbaar vervoer, ruime keuze uit voedingsproducten, boeken kunnen kopen, denk aan opera- en museumbezoek, en aan kunnen reizen naar cultureel aantrekkelijke bestemmingen. “Links” staat dus voor het streven naar herverdeling van de totale koek, daarom stemt de onderlaag links. Vanwege al dat culturele dat zich overwegend in handen van rechts bevindt en daar wordt opgehoopt.’
‘Juist. Door links te stemmen, wil de onderlaag op/bij rechts inbreken. Helder. Alleen zitten we met dat intussen rare onderscheid tussen links en rechts. Nog nefaster lijkt mij dat zodra “links” veel alibi’s heeft verzameld, ze daar omzwaaien naar gedrag dat bij rechts hoort. Dan gaan ze net zo goed slempen. Behalve wanneer ze uit het hout van the Untouchables (Eliot Ness) gesneden zouden zijn. Hetgeen mij zeer onwaarschijnlijk lijkt. Afijn, we zullen het er voorlopig mee moeten doen. Nou, we zullen zien of de jongelui nog met ideeën komen.’