*
Donald Trump eist ‘loyaliteit’ van iedereen om hem heen. Zijn aanvaring met James Comey die het soort loyaliteit dat Trump van hem eiste, niet wilde en kon geven, is destijds breed uitgemeten. Trump lijkt daar niet van te hebben geleerd. Nu eist hij loyaliteit van Amerika’s bondgenoten, die hij steeds vaker inwrijft dat ze in feite zijn vazallen zijn.
- Dat is op zich natuurlijk al bizar, maar in het geval van Trump komt daar een extra complicatie bij, omdat Benjamin Netanyahu hem, Trump dus, ieder moment van zijn bestaan laat voelen dat hij de vazal van Israël en Netanyahu is. Bij iemand als Trump wrikt en wringt dat enorm. Zowel Netanyahu als Trump beschouwen de staat waarover zij de baas zijn als hun privé-bezit en -eigendom. Helaas heeft de persoonlijke animositeit tussen deze twee mannen gevolgen voor ons allemaal.
Laten we het maar zo samenvatten. Iedereen die er dieper in wil duiken, kan dat uiteraard op eigen kosten doen. Wij schrijven tenslotte geen paper voor Cambridge of Oxford.
Precies. Die ambitie hebben we niet. Laten we dit zo simpel als mogelijk uitwerken en daarbij AI gebruiken en de casus van Roy Mottahede en de Buyiden. Tenslotte ligt Trump momenteel met de Perzen overhoop, dus actueler kan het haast niet. Mottahede begint zijn boek met aanhalen van Tocqueville: ‘American readers will recall that de Tocqueville considered manners (moeurs), which he defined as “the sum of the moral and intellectual dispositions of men in society,” to be the most important influence in maintaining American political institutions—more important than laws or physical circumstances. This “sum” is a figure too perfect tor any observer of a contemporary society to obtain, even the brilliant de Tocqueville.’
- Mottahede zegt ook: ‘My first interest has been the manners of individuals rather than the manners of groups. I have tried to describe the ways in which the individuals in this society formed commitments to each other, and to suggest how the manners of these individuals can account for the shape of political life in this society as a whole. Individuals, not unexpectedly, formed such commitments in roughly similar ways for generation after generation; and it is this similarity, after all, that enables us to give general descriptions of their manners.’ (ISBN 186064 181 4, p.4; vet toegevoegd)
Individuen en niet zozeer groepen. Mooier kan het bijna niet. Beginnen we met het onderscheid tussen loyaliteit en gehoorzaamheid.
Loyaliteit is een innerlijke, duurzame verbondenheid die je motiveert om iemand of iets te steunen. Gehoorzaamheid is extern gedrag waarbij je doet wat een ander zegt, ongeacht of je het ermee eens bent. Dat is het fundamentele verschil: loyaliteit komt van binnenuit, gehoorzaamheid wordt van buitenaf opgelegd.
Amitai Etzioni werkt dit uit aan de hand van: commitment, compliance, obedience.
*
De casus Donald Trump & extended family is qua loyaliteiten een Gordiaanse knoop. Begin bijvoorbeeld eens met de positie van een Jared Kushner, een schoonzoon van Trump, die als vertegenwoordiger (envoy) rondreist zonder een officiële en formele regeringsfunctie te bekleden. Kushner schijnt vaker privé-deals te sluiten dan dat hij voor het Amerikaanse volk in de weer is. Dat loopt onnavolgbaar door elkaar heen en dat is natuurlijk op z’n zachtst gezegd uitermate curieus.
- Dat kun en kon je je bij iemand als Mark Rutte ook afvragen: voor wie opereerde en acteert de gast in feite? Toch vooral voor Mark Rutte, had men het idee. Weinig loyaliteit richting Nederland en de Nederlanders – die beschouwt hij als instrumenten. De relatie tussen Jared en Bibi N. is ook een heel speciale. Jared lijkt veel op een pleegzoon van Bibi N.. Leuk detail: als Netanyahu bij de Kushners op weekend kwam, dan sliep hij in Jareds bed, terwijl Jared op een kleedje voor de deur lag. Het was nog net geen hot bedding (video >>> 12:25) maar veel scheelde dat niet.
Kijkaan, hier hebben we meteen de relatie Amerika – Israël via Jared, Netanjahu en Trump, alsook een lijntje naar de Russiche marine via hot bedding.
- Allemaal tot je dienst met het globlabla, maar in Nederland hebben we te maken met politici in de Tweede Kamer en de Senaat die ons Nederlanders lijken te willen uitpersen en afknijpen ‘om meneer Rutte zijn Navo en Brussel te gerieven’ (is dit gebaseerd op patronage, ‘mafiose-modellen’, een mix van chantage en ideologische oogkleppen, private verdienmodellen …..? wie kan het zeggen; het is stuff voor politieke pulp-faction).
Laten we ook maar een link leggen naar de laatste aflevering van Wynia’s week: ‘Voortmodderen met Jesse en Jetten’ waarin de heren enigszins geneigd lijken om het Als Ob-gehalte van de Nederlandse politiek ter discussie te stellen. Het is uiteraard allemaal apenkool en l*l-en-lariekoek, maar we doen besmuikt alsof. Totdat de wal het schip tenslotte keert.
- Zucht, de Nederlandse politiek. Hier een link naar het gekef tussen Paulusma (D66) en Van Mijeren (FvD), met als commentaar: ‘Paulusma is een beroeps-lellebel, maar Van Mijeren trapt er weer grandioos in. Hij had een sterk punt waar hij het gewoon bij had kunnen laten, maar hij laat zich provoceren en gaat – zoals hij vaker doet – krijsen en stampvoeten en verliest het dan uiteraard toch. Tragisch. Hij zou nodig op acteercursus moeten.’ Goed. Laten we die hopeloze soap voorlopig maar niet meer bekijken, en verdergaan met de Buyiden en Trump.
*
Prompt voor AI >>>> Jouw matrices zijn weer te gek! Nu naar de ‘humor’ – tenminste voor sommigen – via Donald Trump, die een verklaring van loyaliteit van zijn NATO-bondgenoten vraagt. Waarom verslikken zoveel serieuze mensen in een lachstuip als ze dit lezen?
AI reageert >>> : Serieuze mensen schieten in de lach omdat Trump een vorm van loyaliteit eist die in moderne internationale politiek simpelweg niet bestaat — namelijk Etzioni’s hoogste categorie, commitment — terwijl NAVO‑relaties structureel draaien op compliance en geïnstitutionaliseerde wederkerigheid, niet op persoonlijke trouw aan een leider.
De grap is dus niet dat het absurd is dat hij het vraagt, maar wat hij vraagt: een middeleeuwse vorm van persoonlijke loyaliteit binnen een 21e‑eeuws multilateraal systeem dat juist gebouwd is om zulke persoonlijke claims onmogelijk te maken.
🧩 Waarom dit zo komisch is volgens Etzioni’s model
1. NAVO = Compliance, niet Commitment
NAVO‑lidstaten handelen volgens: verdragsrecht, wederkerige verplichtingen, strategische belangen, bureaucratische procedures
Dit is textbook Compliance: instrumentele naleving van afspraken omdat het voordeel oplevert.
Er is geen emotionele, normatieve of persoonlijke binding aan een leider. Er is binding aan het instituut.
2. Trump vraagt Commitment (eigenlijk: loyaliteit vermengd met obdience en deference)
Wanneer Trump een “verklaring van loyaliteit” vraagt, vraagt hij om:
– persoonlijke trouw
– normatieve identificatie
– een soort feodale band (“I want you to be loyal to me”)
Dat is Commitment — de hoogste, meest innerlijke vorm van binding.
Maar commitment is precies wat moderne multilaterale instituties proberen te vermijden, omdat het instabiliteit creëert: als de leider verandert, verandert de loyaliteit.
NAVO is ontworpen om persoonlijke politiek te neutraliseren.
3. Gehoorzaamheid (Obedience) bestaat niet tussen staten
Trump’s vraag impliceert een hiërarchie: de VS boven de bondgenoten.
Maar in internationale politiek bestaat geen verticale gehoorzaamheid. Staten zijn formeel gelijkwaardig. NAVO is een horizontaal systeem van wederkerigheid.
Daarom voelt de vraag als een categorie‑fout: alsof iemand in een schaakclub vraagt om een feodale eed van trouw.
🎭 Waarom de mensen lachen: drie lagen van humor
1. Categorie‑verwarring
Trump behandelt een multilaterale organisatie alsof het een persoonlijke entourage is. Serieuze mensen herkennen onmiddellijk de mismatch tussen: moderne internationale orde (compliance), premoderne patronagepolitiek (commitment).
Dit is cognitief komisch: een genre‑fout.
2. Performativiteit
Een “verklaring van loyaliteit” (ook in de vorm van tribuut betalen) is een performative act die alleen werkt binnen een systeem dat loyaliteit als norm erkent. NAVO erkent dat niet. Het is alsof iemand in een bibliotheek roept: “Wie zweert mij trouw?”
De performatieve context ontbreekt → humor.
3. Historische ironie
NAVO is opgericht om:
– persoonlijke machtspolitiek van ‘leiders’ te beteugelen
– collectieve veiligheid te garanderen
– institutionele stabiliteit boven leiderschap te plaatsen
En nu vraagt de leider van het machtigste land binnen dat systeem om een persoonlijke loyaliteitsverklaring. Dat is ironie op systeemniveau.
📌 Synthese
Serieuze mensen lachen omdat Trump een commitment‑claim maakt in een domein dat bijna uitsluitend op compliance draait. Hij eist persoonlijke loyaliteit in een systeem dat juist gebouwd is om persoonlijke loyaliteit irrelevant te maken.
Het is alsof iemand een middeleeuwse eed van trouw probeert te introduceren in een moderne bureaucratie.
Prompt voor AI >>> Vergelijk Trumps loyaliteitsverwachting eens met met Mottahedeh’s patronage als je wilt.
AI reageert >>> : Trump’s verwachting van loyaliteit lijkt sterk op de patronage‑logica die Mottahedeh beschrijft voor de 10e‑eeuwse Buyiden: een leider die stabiliteit zoekt door persoonlijke trouw te vorderen. Maar NAVO‑politiek is gebouwd op geïnstitutionaliseerde wederkerigheid, niet op persoonlijke loyaliteit. De vergelijking werkt dus precies omdat Trump een premoderne loyaliteitsvorm probeert te projecteren op een moderne multilaterale orde.
Hieronder zet ik het naast elkaar in een matrix.
Prompt voor AI >>> Dankjewel. Kun je Claude Lefort in dit kader toepassen op loyaliteit en patronage?
AI antwoordt: Lefort maakt meteen zichtbaar waarom Trump’s loyaliteitsverwachting en Mottahedeh’s patronage‑model op elkaar lijken — én waarom ze in moderne democratieën botsen. Patronage probeert de lege plaats van de macht te vullen met persoonlijke trouw; democratie houdt die plaats structureel leeg. Daarom voelt Trump’s vraag aan NAVO‑bondgenoten als een premoderne claim binnen een moderne orde.
Ik werk het uit in drie stappen: Lefort → patronage → Trump.
🧭 1. Lefort: de macht is een lege plaats
Voor Lefort is democratie uniek omdat:
– de macht niet toebehoort aan een persoon of groep
– de plek van de macht symbolisch leeg blijft
– legitimiteit resulteert uit procedures, komt niet vauit personen
– politieke strijd gaat over tijdelijke bezetting, nooit over eigendom. [Trump is slechts een tijdelijke bewoner van het Witte Huis, maar gaat ermee om – de balzaal en de bunker daaronder – alsof hij dat vastgoed in eigendom heeft]’
De lege plaats van Lefort is dus een anti‑patronage‑principe: niemand kan zeggen “de macht is van mij, dus jij bent mij trouw verschuldigd”.
Dit is de kern van Lefort’s democratiebegrip: macht is onpersoonlijk, open, betwistbaar.
🧩 2. Mottahedeh: patronage vult de lege plaats
In Mottahedeh’s wereld (Buyiden, 10e eeuw) is de macht niet leeg maar belichaamd:
– de patroon is de macht
– loyaliteit is persoonlijk
– wederkerigheid is moreel en sociaal
– stabiliteit komt uit commitment, niet uit instituties
– de staat is zwak; sociale netwerken zijn sterk.
Patronage is dus een soort vulmechanisme: de leider vult de machtsplaats met zijn persoon, zijn netwerk, zijn charisma, zijn rechtvaardigheid. De machtsplaats is niet open, maar bezit.
🧩 3. Trump: een patronageclaim in een Lefortiaanse wereld
Wanneer Trump een “verklaring van loyaliteit” van NAVO‑bondgenoten vraagt, doet hij conceptueel hetzelfde als een Buyidische emir:
– hij personaliseert de machtsplaats
– hij verwacht commitment (innerlijke trouw)
– hij leest internationale samenwerking als persoonlijke wederkerigheid
– hij interpreteert steun als trouw aan hem, niet aan het instituut
– hij probeert de machtsplaats te vullen met zijn persoon.
Maar de NAVO is een Lefortiaans instituut: macht is procedureel, legitimiteit is gedeeld, posities zijn tijdelijk, staten zijn gelijkwaardig, loyaliteit is aan het verdrag, niet aan een leider. Daarom voelt Trump’s vraag als een categorie‑fout: een patronageclaim in een systeem dat patronage structureel uitsluit; in de 21ste eeuw, in een democratische context. Dit heeft een tamelijk koddig effect en werkt bij menigeen op de lachspieren.
Een tegenwoordige Franse president (ná Charles le grand de Gaulle) die zou verkondigen: L’État ç’est moi, zou waarschijnlijk een soortgelijk absurdistisch effect sorteren.
Prompt voor AI >>> Was Jim Comey (‘A higher loyalty’) nou overdreven preuts en wereldvreemd, of stond hij werkelijkvoor authentieke Amerikaanse pincipes?
AI antwoordt: Comey was niet “preuts” of wereldvreemd, maar handelde vanuit wat hij zelf ziet als commitment (Etzioni’s hoogste categorie) aan onpersoonlijke, procedurele principes — precies het soort Lefortiaanse “lege plaats van de macht” dat patronage‑logica probeert te vullen. Zijn boek A Higher Loyalty is dus geen moralistische pose, maar een poging om persoonlijke loyaliteit te vervangen door institutionele loyaliteit.
🧭 Comey’s “higher loyalty”: commitment aan principes
Comey definieert loyaliteit niet als trouw aan een persoon, maar aan:
– de wet
– de procedure
– de onafhankelijkheid van de FBI
– de norm dat presidentiële macht in een democratie niet persoonlijk is
Dit is textbook commitment: een innerlijke, normatieve binding aan waarden die boven personen staan.
Comey’s titel is letterlijk een statement: Mijn loyaliteit is niet aan een president, maar aan een principe.
Dat is geen preutsheid, maar een institutionele ethiek.
🧩 2. Trump’s loyaliteitsverwachting: autoritaire patronage in moderne vorm.
Trump vroeg Comey om:
– persoonlijke loyaliteit
– wederkerigheid (“I need loyalty, I expect loyalty”- rauwe reciprociteit )
– een relationele band die lijkt op Mottahedeh’s patronage
– een vorm van commitment aan hem, niet aan het instituut
Dit is precies wat jij eerder benoemde als: een premoderne loyaliteitsclaim in een moderne institutionele context.
Trump opereert in de logica van die patronage: de machtsplaats wordt gevuld door de leider, en loyaliteit is persoonlijk.
🧩 3. Lefort: Comey verdedigt de lege plaats van de macht
Lefort zou kunnen zeggen:
– Comey staat voor de lege plaats van de macht
– Trump probeert die plaats te vullen (letterlijk en figuurlijk) met zijn persoon
– loyaliteit aan een leider is een anti‑democratische claim
– loyaliteit aan procedures is een democratische claim
Comey’s “higher loyalty” is dus een Lefortiaanse reflex: de macht moet onpersoonlijk blijven.
Prompt voor AI >>> Jij hebt het over ‘Civiele religie’ dat klinkt mij Frans in de oren (laïcité)? Daarmee zijn we meteen bij de godsdienst. Islam, secularisme, …….. narcisme? Sommigen vragen spottend of Trump soms stiekem moslim is geworden.
AI antwoordt: Je raakt hier aan een fascinerende kruising: civiele religie, laïcité, secularisme, islam, én de manier waarop sommigen Trump’s loyaliteitsverwachting interpreteren als iets “quasi‑religieus”. Niet omdat hij moslim zou zijn (dat is natuurlijk een ironische grap), maar omdat hij een religieus‑achtige vorm van loyaliteit vraagt binnen een domein dat normaal seculier‑institutioneel is.
Ik zet het uiteen, met Lefort, Etzioni en Mottahedeh als onderliggende structuur.
🧭 1. Wat is civiele religie (Amerikaans, niet Frans)
Civiele religie is een term van Robert Bellah: de quasi‑religieuze verering van de natie, de constitutie, de vlag, de Founding Fathers.
Het is géén laïcité (Franse scheiding van kerk en staat). Het is eerder een symbolisch geloofssysteem dat de staat sacraliseert.
Kenmerken:
– rituelen (inauguraties, eedaflegging)
– heilige teksten (Constitution, Declaration of Independence)
– profeten (Washington, Lincoln)
– martelaren (veteranen, civil rights leaders)
– sacrale objecten (de vlag, Arlington Cemetery)
Comey’s A Higher Loyalty past hier perfect in: loyaliteit aan de wet als iets sacraals.
🕌 2. Waarom dit “Frans” klinkt: laïcité en de religieuze leegte
De Franse laïcité is een ander model: de staat is strikt seculier, religie is privé, en de publieke sfeer is “ontheiligd”.
Maar beide (civiele religie en laïcité) delen één Lefortiaans principe: De macht is een lege plaats. Ze mag niet worden gevuld door een persoon, clan, of religie.
Daarom is persoonlijke loyaliteit aan een leider verdacht — het ruikt naar patronage, cultus, of quasi‑religieuze onderwerping (islam -> soumission -> Houellebecq).
🧩 3. Patronage (Mottahedeh) als religieus‑politieke vorm
In Mottahedeh’s wereld is patronage bijna religieus:
– de patroon beschermt
– de volgeling is hondstrouw
– de relatie is moreel geladen
– de machtsplaats is gevuld door de persoon van de leider
– loyaliteit is commitment, niet compliance
Het lijkt op een seculiere vorm van religieuze devotie.
🎭 4. Waarom sommigen grappen dat Trump “stiekem moslim is geworden”
Dit is uiteraard géén serieuze claim over islam. Het is een satirische manier om te zeggen:
– Trump vraagt een vorm van loyaliteit die lijkt op een bayʿa (eed van trouw), een premoderne islamitische politieke praktijk.
De grap werkt omdat:
– hij een persoonlijke eed van trouw vraagt
– hij de machtsplaats persoonlijk maakt
– hij een quasi‑religieuze vorm van commitment verwacht
– hij de NAVO‑relatie moraliseert (“you owe us loyalty”)
– hij een patronage‑logica introduceert in een seculier‑institutioneel domein.
Het is dus een genre‑fout tussen politieke tijdperken én tussen religieuze en seculiere logica’s.
De grap is niet dat hij moslim zou zijn, maar dat hij een premoderne, quasi‑religieuze loyaliteitsvorm gebruikt die sommigen associëren met historische islamitische politieke cultuur.
🧠 5. Narcisme als seculiere religie
Hier komt jouw laatste woord binnen: narcisme.
Narcisme functioneert in moderne politiek soms als een persoonlijk sacraliseringsmechanisme:
– de leider wordt het centrum van betekenis
– loyaliteit wordt persoonlijk
– kritiek wordt ketterij
– de machtsplaats wordt gevuld door het ego van de leider
– de volgeling wordt geacht “gelovig” te zijn.
Dit is precies wat Lefort problematisch vindt: het sluit de lege plaats van de macht.
Daarom voelt Trump’s loyaliteitsverwachting voor sommigen als: bogus-religieus, kitsch-cultisch, patronage‑achtig, narcistisch, anti‑institutioneel
En daarom is de grap “is hij stiekem moslim geworden?” een manier om die categorie‑verwarring te benoemen.
📌 Synthese
– Civiele religie: sacralisering van de constitutie (Amerikaans).
– Laïcité: radicale scheiding van religie en staat (Frans).
– Islam (historisch): patronage en eed van trouw als politieke cement (Mottahedeh).
– Narcisme: seculiere cultus rond de leider.
Trump: vraagt een vorm van persoonlijke loyaliteit die lijkt op een bayʿa, botst met civiele religie, schendt laïcité‑achtige principes, en vult de Lefortiaanse machtsplaats met zijn persoon.
Daarom wordt het ervaren als grappig — en onthullend.
Prompt voor AI >>> Waar op deze ‘as’ zou je de mafia-loyaliteit (Puzo -> Corleone) situeren? Als ik me het goed herinner refereerde Comey aan de mafia toen Trump hem – onder vier ogen – om een loyaliteistverklaring vroeg.
AI antwoordt >>> Mafia‑loyaliteit (Puzo/Corleone) zit aan de uiterste premoderne kant van de as: het is hyper‑patronage, volledig gebaseerd op persoonlijke commitment, verpakt in ritueel, eer, wederkerigheid en impliciete dreiging. Comey herkende en onderkende dat Trump hem precies zo’n maffia‑achtige loyaliteit vroeg — een persoonlijke band die de lege plaats van de macht zou vullen en de institutionele orde zou vervangen door patronage – op een mafia-manier, met een verholen dreiging. Dit is uiteraard Comey’s intepretatie van de situatie. Je zou het enkel kunnen proberen te ‘verifiëren'(?) door extrapolatie naar Trumps huidige gedrag en manier van optreden.
Hieronder plaats ik de maffia op jouw as (Etzioni + Mottahedeh + Lefort), en dat laat zien waarom Comey onmiddellijk de vergelijking dacht te kunnen maken.
Prompt voor AI >>>> Dankjewel voor het sparren, de inspiratie en de mooie matrices!
AI antwoordt: Heerlijk! Altijd een plezier om zo te sparren! Als je zin hebt om dit verder uit te spitten en te ordenen in een loyaliteitskaart van moderne politiek, dan bouw ik die graag met je mee. Graag tot ziens!
* * *