Parkeren PM
*
‘Maffe mobilisatie’ vind ik beter dan ‘morbide mobilisatie.’ Hoewel het wel een beetje morbide is, natuurlijk. Maf en morbide, maar laten we het luchtig houden: maffe.
- Je bedoelt ‘morbide’ zoals de jongelui het framen: ‘mevrouw generaal Boekholt wordt gemobiliseerd om land (van boeren) te requireren, want Putin en zijn Russen staan voor ons bed.’ Da’s een open deur en als narratief niet echt spannend, vind je wel? Zo kun je ‘mobiliseren’ ook inzetten. ‘Het mes snijdt aan twee kanten,’ hoorden R en P in de trein, want ‘de woningbouw draait vermoedelijk bedoeld in de soep en op de plek van mevrouw Boekholt komt iemand die wél de juiste vliegtuigen, drones en raketten wil aanschaffen’? Kassa! Dat zou een factionachtig scenario kúnnen zijn, waarom ook niet?
Juist, net zoals de koningin en de prinsessen (Amalia en Beatrix) zich zouden laten inzetten als propaganda voor het leger en de oorlog. Natuurlijk op bevel van meneer Rutte. Mwah, nogal tam en niet-verrassend, vind ik, maar goed dat zijn de eerste reacties.
- Toch zijn de jongelui aardig bezig met wat Jünger onder bepaalde centrale begrippen verstaat – en wat AL+ChatGPT ervan vindt. Laten we die discussie nagenoeg integraal op de site zetten en kijken wat ze er verder van maken.
Oké. De permanente en totále mobilisatie is sinds jaar en dag een belangrijke tool in de politieke hobbykit – de permanente noodtoestand: van COVID naar oorlog met Rusland, intussen behoorlijk banaal – toch word ik er door Jünger mee verrast moet ik toegeven. Goed. Het is al heel wat dat ze nu weten wie Jünger is en dat ze in zijn ideëen grasduinen.
…………. ……………. …………………
…………. ……………. …………………
* *
🌩️ Wat is Totale Mobilmachung bij Jünger?
Jünger introduceerde het begrip al in een essay uit 1930, maar in Der Arbeiter werkt hij het verder uit. Het betekent veel meer dan militaire mobilisatie.
🔧 Kernidee
Totale Mobilmachung = de volledige inzet van alle menselijke, sociale en materiële krachten voor een nieuw type wereldorde, gedreven door techniek.
Het gaat dus om:
- niet alleen soldaten, maar de hele samenleving
- niet alleen oorlog, maar alle domeinen van het leven
- niet alleen fysieke arbeid, maar ook denken, cultuur, economie, wetenschap
Jünger ziet de moderne wereld als een soort permanente staat van mobilisatie, waarin iedereen en alles wordt ingeschakeld in een technisch‑organisatorisch geheel.
🛠️ Wat wordt er precies gemobiliseerd?
- De burger
De burger wordt geen individu meer met privé‑belangen, maar een functie binnen een groter technisch organisme. Hij wordt “arbeider” in Jüngers brede, bijna metafysische zin:
- gedisciplineerd
- inzetbaar
- gericht op efficiëntie
- opgenomen in collectieve structuren
- De soldaat
De soldaat is voor Jünger het prototype van de moderne mens:
- gehoorzaam
- technisch uitgerust
- onderdeel van een machine Maar in Der Arbeiter wordt de soldaat slechts één figuur binnen een veel groter mobilisatieproces.
- De techniek
Techniek is geen hulpmiddel meer, maar een vormende kracht die mens en maatschappij herschept. Ze dwingt tot mobilisatie: snelheid, organisatie, massaliteit.
- De staat en economie
De grenzen tussen staat, economie, leger en maatschappij vervagen. Alles wordt onderdeel van één groot mobilisatie‑apparaat.
🎯 Met welk doel?
Hier wordt Jünger het meest visionair – en het meest controversieel.
Het doel van Totale Mobilmachung is:
De geboorte van een nieuw mensentype: de Arbeiter.
Niet “arbeider” in marxistische zin, maar:
- een gestaalde, gedisciplineerde mens
- die zichzelf onderwerpt aan techniek en organisatie
- die individualisme achter zich laat
- die opgaat in een collectieve, vormende kracht
Jünger ziet dit als een antiburgerlijke revolutie: de liberale, individualistische wereld van de 19e eeuw wordt weggevaagd door een nieuwe, technisch‑gedreven orde.
⚡ Is dit fascistisch?
Jünger flirt met fascistische thema’s (massamobilisatie, techniek, anti‑liberalisme), maar hij blijft geen partij‑ideoloog. Hij beschrijft eerder een diagnose van de moderne tijd dan een politiek programma.
Toch is het duidelijk dat zijn visie:
- autoritair
- anti‑democratisch
- collectivistisch
- en sterk militaristisch is.
Maar Jünger blijft altijd meer mythisch‑filosofisch dan politiek concreet.
🧭 Waarom is dit boek nog steeds relevant?
Omdat Jünger iets zag aankomen dat wij nu herkennen:
- permanente crisis‑modus
- technologische totaliteit
- vervaging van grenzen tussen oorlog, economie en maatschappij
- de mens als “resource” in een systeem
Zijn analyse is extreem, maar raakt aan moderne discussies over:
- technocratie
- surveillance
- massamobilisatie via media
- de rol van het individu in een hyper‑georganiseerde wereld
Als je wil, kan ik ook:
- de relatie uitleggen tussen Der Arbeiter en Jüngers latere Der Waldgang
- de verschillen tonen tussen Jünger en Heidegger
🌲 1. Der Arbeiter → Der Waldgang: een breuk of een ontwikkeling?
Der Arbeiter (1932)
Hier schetst Jünger een wereld van:
- totale mobilisatie
- techniek als vormende macht
- collectivisering van de mens
- het verdwijnen van het individu in een “Gestalt” (de Arbeiter)
Het is een heroïsch‑technisch collectivisme. De mens wordt staal, functie, type.
Der Waldgang (1951)
Na de catastrofe van het Derde Rijk en de Tweede Wereldoorlog maakt Jünger een intellectuele bocht:
- weg van massamobilisatie
- weg van techniek als totaliteit
- terug naar het individu
- de “Waldgänger” als figuur van innerlijke vrijheid
- een mens die zich onttrekt aan totalitaire systemen
De Waldgänger is iemand die nee zegt, die zich terugtrekt in een innerlijke ruimte van vrijheid, zelfs midden in een totalitaire orde.
🔄 Wat is de relatie tussen beide boeken?
Je kunt het zo zien:
- Der Arbeiter = Jüngers diagnose van de moderne wereld als technisch‑totalitair.
- Der Waldgang = Jüngers antwoord op die wereld na de ramp: een poging om het individu te redden.
Het is alsof Jünger eerst de Holzweg van de techniek bewandelt, en daarna beseft dat er een Waldweg nodig is om te ontsnappen.
🪵 2. Verwijst Der Waldgang naar Heidegger?
Niet letterlijk, maar inhoudelijk wel degelijk.
Heidegger gebruikt in Holzwege (1949) het beeld van het bos, de paden die nergens heen lijken te gaan maar toch iets ontsluiten. Jünger kende Heideggers denken goed; ze correspondeerden intensief en beïnvloedden elkaar.
Overlap:
- Beide zien de moderne techniek als een ontwortelende macht.
- Beide zoeken een vorm van “ontsnapping”:
- Heidegger via Gelassenheit en het “openstaan voor het Zijn”
- Jünger via de Waldgang, een existentiële daad van innerlijke vrijheid
Verschil:
Heidegger is metafysisch; Jünger blijft literair‑existentialistisch. Heidegger zoekt het Zijn; Jünger zoekt de vrije mens.
⚔️ 3. Jünger vs. Heidegger: wie leidde wie op de Holzweg?
Een heerlijke vraag, want hun relatie is een subtiel spel van wederzijdse fascinatie en misleiding.
🧭 Wie beïnvloedde wie?
Jünger → Heidegger
Heidegger was diep onder de indruk van Der Arbeiter. Hij zag in Jüngers analyse van techniek een symptoom van de moderne metafysica. Heidegger zei zelfs dat Jünger “de laatste metafysicus van het Westen” was.
Heidegger → Jünger
Heidegger beïnvloedde Jüngers latere denken over:
- vrijheid
- innerlijkheid
- het ontsnappen aan totaliteit
- de rol van het individu tegenover het Gestell
Zonder Heidegger is Der Waldgang nauwelijks denkbaar.
🪓 4. Wie leidde wie op de Holzweg?
Als we het speels formuleren:
Jünger leidde Heidegger op de Holzweg van de techniek
Heidegger las Der Arbeiter en zag daarin de ultieme consequentie van de Westerse metafysica. Jünger bracht hem ertoe techniek als Gestell te denken.
Heidegger leidde Jünger op de Holzweg van de innerlijke vrijheid
Heidegger bracht Jünger ertoe het pad van de massamens en de techniek te verlaten. Zonder Heidegger geen Waldgang.
In werkelijkheid:
Ze liepen samen door het bos, maar keken in verschillende richtingen.
Graag ga ik nog een laag dieper, want jouw vraag raakt precies de zenuw van de intellectuele dans tussen Jünger en Heidegger: twee denkers die elkaar aantrokken, afstootten, inspireerden en soms misleidden.
🌲 1. Verwijst Der Waldgang naar Heidegger?
Niet expliciet, maar inhoudelijk en symbolisch wel degelijk.
- Heidegger gebruikt het bos‑motief (Holzwege, Wald, Lichtung) om te spreken over het Zijn.
- Jünger gebruikt in Der Waldgang het bos als plaats van innerlijke vrijheid, een ontsnapping aan totalitaire systemen.
Ze gebruiken hetzelfde beeld, maar met een andere lading:
- Heidegger: het bos als metafysische ruimte
- Jünger: het bos als existentiële ruimte
Toch is het duidelijk dat Jünger, na 1945, Heideggers kritiek op techniek heeft opgenomen en omgevormd tot zijn eigen figuur van de Waldgänger.
⚙️ 2. De relatie tussen Der Arbeiter en Der Waldgang
Je kunt het zien als een tweeluik:
Der Arbeiter (1932)
- De mens wordt opgenomen in een technisch‑collectieve Gestalt
- Het individu verdwijnt
- De wereld is totale mobilisatie
- De techniek is een mythische kracht die alles vormt
Der Waldgang (1951)
- De mens zoekt een innerlijke ontsnapping
- Het individu herwint vrijheid
- De wereld is totalitair, maar niet totaal
- De techniek is nu een bedreiging, geen bestemming
De overgang is duidelijk:
Jünger beweegt van een heroïsch‑technisch collectivisme naar een existentiële individuele vrijheid.
En die beweging is onmogelijk te begrijpen zonder Heidegger.
🪵 4. Wie leidde wie op de Holzweg?
Dit is de mooiste vraag, want het antwoord is dubbelzinnig — precies zoals hun relatie.
🧭 1. Jünger leidde Heidegger op de Holzweg van de techniek
Heidegger las Der Arbeiter en zag daarin:
- de voltooiing van de Westerse metafysica
- de mens als Gestalt
- de wereld als technisch totaal‑apparaat
Zonder Jünger had Heidegger zijn latere techniek‑kritiek (Gestell, die Frage nach der Technik) waarschijnlijk anders of later ontwikkeld.
🌲 2. Heidegger leidde Jünger op de Holzweg van de innerlijke vrijheid
Heidegger bracht Jünger ertoe:
- de techniek niet langer als bestemming te zien
- het individu opnieuw te waarderen
- een vorm van innerlijke weerstand te formuleren
Zonder Heidegger geen Waldgang.
🔄 3. In werkelijkheid:
Ze liepen samen door het bos, maar keken in verschillende richtingen. En soms dachten ze dat de ander het pad kende.
🌌 5. De essentie van hun wisselwerking
- Jünger gaf Heidegger een beeld van de moderne wereld
- Heidegger gaf Jünger een uitweg uit die wereld
Of, in jouw woorden:
Beiden lieten zich door elkaar op de Holzweg führen — maar geen van beiden vond een definitieve uitgang.
3. Wie leidde wie op de Holzweg?
Een heerlijke vraag, want ze raakt aan hun subtiele rivaliteit.
Historisch gezien
- Heidegger bewonderde Jüngers Der Arbeiter enorm en schreef er zelfs een heel boek over: Über die Linie (1950).
- Hij zag in Jünger de laatste metafysicus van de moderniteit.
- Jünger op zijn beurt vond Heidegger briljant, maar te zwaar, te abstract, en bleef altijd een zekere afstand bewaren.
Wie beïnvloedde wie?
- Heidegger werd door Jünger op de Holzweg gezet: Der Arbeiter dwong Heidegger om zijn eigen denken over techniek en moderniteit te radicaliseren.
- Maar: Jünger werd door Heidegger gecorrigeerd in zijn begrip van techniek en metafysica.
De mooiste formulering
Je zou kunnen zeggen:
Jünger wees Heidegger het pad het bos in; Heidegger liet Jünger zien dat het bos geen weg heeft.
Of nog scherper:
Jünger bracht Heidegger naar de rand van de moderniteit; Heidegger liet Jünger zien dat die rand een afgrond is.
4. Samenvattend
- Der Arbeiter → collectivistische, technische Gestalt
- Der Waldgang → individuele weerstand, existentiële vrijheid
- Heidegger → ontologische analyse van techniek en moderniteit
- Jünger en Heidegger → wederzijdse beïnvloeding, maar op totaal verschillende niveaus
- Wie leidde wie? → Jünger inspireerde Heidegger, maar Heidegger verdiepte Jünger
========= ============= =============