Parkeer
Dat is intussen eigenlijk een open deur intrappen, want de politieke partij fungeert al lang niet meer als effectief instrument om de volkswil (de wil van de souverein) te vertalen in beleid en politiek die die volkswil representeren. Representeren is wat mij betreft iets anders dan ‘vertegenwoordigen.’
- Representeren klinkt veel dynamischer en actiever. Daarom zou herhaling van het ritueel van verkiezingen verboden moeten worden, réproduction interdite. Dat boek van Poe ligt net búiten het bereik van de man en zijn spiegelbeeld, dat is realiteit, hoewel het reisverhaal van Pym weer op die werkelijkheid zou kunnen afdingen.
Saillant, dat het logo van de grootgrutter AH zo prominent in de Oppenheimer-cartoon staat. De grootgrutters lijken het object van sabotage door verhitting te zijn. Opwarming, terwijl Pym juist naar de koude streken afreist. Het schilderij van Magritte, waarop we Rob Jetten van achteren bezien, zouden kunnen fantaseren, laat een politicus zien die ons de rug toekeert. Indien je de doos waspoeder van de Oppenheimercartoon zou opensnijden, zou je binnenin geen twee- of driedimensionale entiteit ontdekken, maar slechts de achterzijde van de ‘eendimensionale mens’ van Marcuse.
www.nrc.nl/nieuws/2026/11/01/de-politieke-impasse-heeft-diepere-oorzaken-den-haag-denk-erover-na-a4940056?t=1793631224
Ill. Ruben Oppenheimer – images.nrc.nl/OQD1wtjXfjcl_9jpbyVwtI5wRKY=/1920x/filters:no_upscale():format(webp)/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2026/10/30145630/011126OPI_2037965733_WEB_FI_ILLU_Machtige-tijden_Oppenheimer.jpg
:format(webp)/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2026/10/30145630/011126OPI_2037965733_WEB_FI_ILLU_Machtige-tijden_Oppenheimer.jpg){kind=link}
*
…………………….. ……………………. ………………………….
…………………….. ……………………. ………………………….
*
Laten we het AI-essay maar op de site zetten. We kunnen het naderhand eventueel nog aanvullen – of niet.
AI-essay > De democratie van achteren bezien
‘ Tom-Jan Meeus schrijft over de crisis van de politieke partij. Dat klinkt abstract. En dat is het ook. Partijen hebben geen gezicht. Ze glimlachen niet vanaf verkiezingsposters. Ze bestaan uit afdelingen, leden, routines, compromissen, belangen en ideeën. Ze zijn, kortom, moeilijk te tekenen.
Dus wat doet de cartoonist? Die tekent een politicus. Daar begint de ironie.
Meeus zoekt naar een instituut dat uit beeld raakt; Oppenheimer toont een gezicht. Het artikel gaat over de partij, de illustratie over de persoon. Alsof de politieke partij inmiddels zo ongrijpbaar is geworden dat zelfs een cartoon haar niet meer rechtstreeks kan afbeelden.
Dat deed mij denken aan René Magrittes Réproduction interdite. Op dat schilderij staat een man voor een spiegel. Wij verwachten zijn gezicht te zien. De spiegel weigert echter mee te werken. Hij toont opnieuw de rug van de man.
Het raadsel van dat schilderij zit niet in de onwerkelijkheid ervan. Het zit in de frustratie die het oproept. Alles lijkt aanwezig, behalve precies datgene waarnaar je op zoek bent.
Misschien is dat ook wat er gebeurt wanneer we de hedendaagse democratie van achteren bezien.
Je leest over de partij.
Je ziet de politicus.
Je zoekt de achterban.
Je krijgt een merk.
Je zoekt de samenleving.
Je krijgt een beeld.
Zoals bij Magritte verschijnt er geen onthulling achter de representatie, maar nog een representatie.
Dat is een ongemakkelijke gedachte. Niet omdat politici oppervlakkig zouden zijn. Ook niet omdat er vandaag meer politieke marketing bestaat dan vroeger. Oude partijen kenden eveneens affiches, slogans en zorgvuldig opgebouwde beelden.
Het verschil ligt elders.
De verpakking verwees ooit naar iets buiten zichzelf: een klasse, een zuil, een geloofsgemeenschap, een maatschappelijke beweging of een politieke overtuiging. Zij vormde de zichtbare kant van iets dat niet zichtbaar was.
In Meeus’ analyse wordt juist die verwijzende functie problematisch. De partij lijkt steeds minder naar een maatschappelijke werkelijkheid te verwijzen en steeds meer naar haar eigen electorale positie. De lijsttrekker verwijst naar het imago van de partij, de partij verwijst naar de lijsttrekker, en het geheel draait in een kring rondom zichzelf.
Alsof Magrittes spiegel politiek is geworden.
Misschien is dat uiteindelijk de diepste crisis die onder Meeus’ betoog schuilgaat. Niet een crisis van zetelaantallen of ledentekorten, maar een crisis van representatie. Een crisis waarin het steeds moeilijker wordt om te zien wat er eigenlijk vertegenwoordigd wordt.
Daardoor krijgt Oppenheimers cartoon achteraf iets profetisch. Waar Meeus zoekt naar de politieke partij, vindt de tekenaar een gezicht. Waar de lezer een instituut verwacht, krijgt hij een afbeelding.
En misschien is dat precies de reden waarom het beeld blijft hangen.
Niet omdat het laat zien hoe de democratie eruitziet.
Maar omdat het laat zien hoe wij haar zijn gaan bekijken.
Van achteren. ‘
* * *