Informerende gesprekken in enerverende tijden

 

Art. Tom-Jan Meeus & illustr. Ruben L. Oppenheimer: Haagse invloeden | ‘Onder de Haagse kalmte sluimert de kramp van miskende topambtenaren’ | NRC za. 17 april 2021

‘ Natuurlijk dat Tjeenk met Omtzigt praat. Vooral en veel met Omtzigt, maar wel ver van de camera’s en het journaille. Tjeenk laat de officiële bobo’s openlijk bij hem op bezoek komen, vanwege het decor. Deels tenminste, voor de vertoning, het show-element. De informanten die er heus, echt, en werkelijk óók toe doen, die komen en gaan anoniem. Of die consulteert hij wellicht (ook) via zoom. Off camera. Zo gaat dat.
Rutte heeft enkele dubbelgangers, dus dat ligt iets eenvoudiger. Omtzicht moet steeds gegrimeerd worden, voor het geval dat er een paparazzo in de bosjes ligt.’

– ‘ Ja, ja, en die ziet dan Putin naar de locatie komen en denkt: gôh dat kan Omtzigt nooit zijn, want die heeft de omvang van Putin, dus dat is te voor de hand liggend, niet omTzichtig genoeg. Zoiets? “Men” heeft Tjeenk gesouffleerd om Dirk Bezemer en Bas van Bavel uit te nodigen, zo hoorde ik in het park en de trein. En Lotte Jensen natuurlijk. Blijf met je mieze managers-graftakken van ons Nederlands af! De arme Tjeenk zal met zo veel mensen willen praten die werkelijk iets zinnigs te melden hebben, en die niet alleen uit zijn op het “redden” van Rutte (omdat ze menen dat hun persoonljke belangen bij hem en zijn kornuiten in de beste handen zijn).’

‘ Zun Tze zegt: “To know your Enemy, you must become your Enemy.” Je met je tegenstander vereenzelvigen, gaat het beste als je hem lijfelijk personifieert, incorporeert.’

– ‘ Maar is Putin onze vijand, of die van Omtzigt?’

‘ Lees je geen kranten? Over de MH17 bijvoorbeeld? Dat is puur Rutte. Rutte vliegt regelmatig over als vermomd MH17 vliegtuig. Hij morft gewoon. Vandaar dat er nu weer trammelant met de Boeing is. Dus logisch dat Omtzigt voor deze Putin-morf kiest.’

– ‘Okay, okay, ik vat ‘m. Daarom dat de KLM en andere vliegende mega-milieuverziekers miljardensteun krijgen. Is Putin gevaccineerd? Grapje. Laat gaan, laat gaan, even serieus. In zijn stuk schrijft Meeus onder andere: * “Twee zaken spelen hier door elkaar. Je hebt het verschijnsel van de ‘bontkraag’: ambtenaren als jaknikkers die een minister niet zozeer adviseren maar beschermen. In een recent onderzoeksverslag naar ambtelijk leiderschap schetst topambtenaar Mark Frequin (nu Volksgezondheid, eerder onder meer Onderwijs, Justitie, Volkshuisvesting, Economische Zaken, Verkeer) dat de klassieke neutraliteit van ambtenaren, uitgaande van rationele deskundigheid, onder druk staat. Ambtenaren vatten hun taak te vaak op als „overeind houden van de minister”. *

Ambtenaren die ja-knikken, kunnen daarmee hun gebrek aan inhoudelijke kennis camoufleren. Dat doen er steeds meer. Dus deze vat ik, maar de tweede van Meeus ontgaat me.’

‘ Laten we dat tweede punt samenvattend stellen dat inhoudelijk sterke ambtenaren er goed aan doen hun licht onder de korenmaat te houden. Een ambtenaar moet zijn of haar minister nooit overschaduwen. Maar wat ik belangrijker vindt is het begrip en de dimensie: tijd.

Wij hebben destijds Johannes Fabian (ISBN 0-231-05591-9) voor een tentamen gedaan en daarin staat onder meer het onderscheid tussen lineaire en circulaire tijd. Ik lees bij Meeus dat de ambtenaren rouleren en circuleren, terwijl Rutte eindeloos blijft kleven. Dus ik zet – snel en impressionistisch – tegenover elkaar: circulaire tijd versus lineaire tijd, maar non-teleologisch lineair, want de man, Rutte dus, gaat er prat op geen visie te hebben. Okay?’

– ‘ Niet onbelangrijk, die verschillende tijdsbelevingen, die ongetwijfeld deels resulteren in andere, niet helemaal gedeelde, werkelijkheidsbelevingen. En Tjeenk modificeert de tijd eveneens door zijn gebruik ervan tijdens deze fase van “informeren.” Hij trekt de tijd als het ware uit. Herinner je je nog die werkgroep over de topologie van Brouwer? Ben je nog bij me?’

‘ Jazeker, Meeus schrijft dat Tjeenk een “langzame tijd” gebruikt. Ik denk aan het gedicht van Vasalis en aan wat David Harvey (ISBN 0-631-16294-1) over tijd schrijft. Bijvoorbeeld hoofdstuk 15: The time and space of the Enligtenment project. Tijd wordt gecomprimeerd, samengedrukt, of tijd wordt uitgerekt, opgerekt. Goed, best, interessant, maar verwar de rubberen tijd van Brouwer niet met de metaforische rubberachtigheid van Rutte; dat zijn totaal verschillende dingen. Toch?’

– ‘ Juist. Vergeet ook de droomtijd van de Australische autochtonen niet. Vandaar dat zo’n Rutte in een permanente identiteitscrisis verkeert. Het catastrofale is alleen dat hij zich omringt met lieden die zich op en naar hem vormen, modelleren.’

‘ Je zou ze bijna bontkraag-politici kunnen noemen. Ja-knikkers, die het als hun taak beschouwen Rutte overeind te houden. We zien het nu rond Omtzicht opnieuw vergroot gebeuren: Rutte lijkt uit alle macht overeind gehouden te worden, terwijl Omtzicht als zelfstandig individu met een eigen identiteit, steeds verder wordt gemarginaliseerd. Bizar, maar het speelt zich onder ogen af.’

– ‘ Niet helemaal onbegrijpelijk, omdat Rutte een illusie van constantheid, onveranderlijkheid, projecteert, gewoon, door te blijven kleven. Liegen is een wezenlijk ingrediënt van deze modus. Zou Rutte niet meer (kunnen/mogen) liegen dan zou hij desintegreren, amorferen, imploderen. Alles om ons heen wordt meer en meer fluïde (zie het werk van Zygmunt Bauman), terwijl Rutte ogenschijnlijk (!) dezelfde blijft (denk aan Dorian Gray van Oscar Wilde).
Gelukkig krijgen we binnen niet al te lange tijd portretten van Rutte om overal in onze huizen op te hangen. Gelijk met onze vaccinatiepaspoorten. Het eerste wat je ziet als je thuiskomst, is een portret van Rutte. Als je ’s morgens wakker wordt idem dito. Gááf toch?!’

‘ Zeg, ik krijg het nu Spaans benauwd, laten we hier een punt aan draaien. De zon schijnt en ik wil nog een paar kilometer roeien. Ga je mee?’

– ‘ Doen we. Met de riemen die we hebben.’